బాలకాండము 01 -41

బాలకాండము. ప్రార్థనా స్తుతులు 01 -41 వరకు తాత్పర్య విశేషాలు

శ్రీ శివాయ గురవేనమః.

శ్రీ రామ కథాఽమృతము బాలకాండము.( తాత్పర్య, విశేషాలతో) రచన - బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి వేంకటప్పయ్య శాస్త్రిగారు, బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి రాఘవ నారాయణ శాస్త్రిగారు వ్యాఖ్యానం - ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

శ్రీరామకథామృతము:

తండ్రి కొడుకుల అద్భుత కృషి "శ్రీరామకథామృతము" శ్రీ వేంకటప్పయ్యశాస్త్రి గారు రామాయణంలోని ఆరు కాండలను పూర్తిగా వ్రాసారు. అయితే, ఉత్తరకాండకు వచ్చేసరికి 1500 పద్యాలు మాత్రమే వ్రాసి, 1934వ సంవత్సరం, భావ సంవత్సర ఆశ్వియుజ బహుళ తృతీయ నాడు పరమపదించారు. తండ్రి ఆజ్ఞ మేరకు, వారి కుమారుడు శ్రీ రాఘవ నారాయణశాస్త్రి గారు ఈ కార్యాన్ని పూర్తి చేసారు. ఆయన ఉత్తరకాండలో మిగిలిన 6000 పద్యాలను రచించి, కావ్యాన్ని సంపూర్ణం చేసారు ఈ విధంగా, తండ్రి, కొడుకులు ఇద్దరూ కలిసి "శ్రీరామకథామృతము" అనే పేరుతో రామాయణానికి సంపూర్ణ రూపాన్ని ఇచ్చారు.ఈ శ్రీ రామ కథా౽మృతానికి తాత్పర్య, విశేషాలు వ్రాయాలని అశ. ఎంతకాలానికి పూర్తి అవుతుందో తెలియదు. బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి వేంకటప్పయ్య శాస్త్రిగారు, బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి రాఘవ నారాయణ శాస్త్రిగారు ఆశీర్వదించి నన్నొక పనిముట్టుగా వాడుకొని వారు వ్రాసిన పద్యాలకు వారే వ్యాఖ్యానం వ్రాయాలని హృదయ పూర్వక ప్రార్థన.

---

శ్రీ రామకథామృతము - బాలకాండము, ప్రథమాశ్వాసము

1.

శ్రీ యున్గౌరియు వాణియున్గొ లువ స చ్చితత్వమయ్యున్మహా

మాయారూఢి నతండితండను భిదాత్మత్వంబు గూపించి యెం

దేయోగీంద్రులు స్వాత్మరాముఁ డనఁ దా నేవెల్గునే వెల్గు న

న్బాయంజాలని ప్రేమ నాహరిహర బ్రహ్మంబు రక్షించుతు౯.

తాత్పర్యము:

లక్ష్మీదేవి, పార్వతీదేవి, సరస్వతీదేవి కొలుస్తూ ఉండగా, సచ్చిదానంద రూపంలో ఉన్నప్పటికీ, మహామాయాశక్తితో 'అతడు', 'ఇతడు' అనే భేదాన్ని సృష్టించి, యోగీంద్రులు సైతం తమ ఆత్మలోనే వెలిగే 'స్వాత్మరాముడు' అని భావించే ఆ హరిహర బ్రహ్మ స్వరూపమైన పరమాత్మ, మనల్ని విడిచి ఉండలేని ప్రేమతో రక్షించుగాక.

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో కవి బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులను ఏకస్వరూపంగా స్తుతించారు. ఆ పరమాత్మయే త్రిమూర్తుల రూపంలో ప్రపంచాన్ని సృష్టి, స్థితి, లయాలు చేస్తుందని వివరించారు. సచ్చిదానంద స్వరూపం అనేది వేదాంత భావన. ఆత్మ, పరమాత్మల మధ్య భేదం లేదని, అభేద తత్వాన్ని యోగులు తమలోనే చూసుకుంటారని తెలిపారు.

---

2.

బ్రహ్మత్వమున సర స్వతినాగనారాయ, ణత్వంబుననులక్ష్మినామహేశ్వ

రత్వంబుననగాధి రాజకన్యకనాగ, భానుత్వమునఁ బ్రభా ప్రథితినగ్ని

రూపునస్వాహాస్వ రూపంబునను యజ్ఞ, మగునెడదక్షిణ యన జగన్మ

యతనిట్లు వివిధపుం వ్యక్తిభాసిలు నీశు,నకుఁదోనె స్త్రీవ్యక్తి నాతిభాతిఁ

దనరిసర్వంబుఁదానయై తత్త్వయుక్తి, చే నతద్భి న్న యగుచు ని శ్శ్రేయసాత్మ

నమరు భువనేశ్వరీ దేవి ననుదినంబు, బ్రస్తుతించెద భవపాశ బంధమెడల.

తాత్పర్యము:

బ్రహ్మ రూపంలో సరస్వతిగా, నారాయణుడి రూపంలో లక్ష్మిగా, మహేశ్వరుడి రూపంలో పార్వతిగా, సూర్యుడి రూపంలో కాంతిగా, అగ్నిరూపంలో స్వాహాదేవిగా, యజ్ఞం రూపంలో దక్షిణగా ఈ ప్రపంచంలో వివిధ పురుష రూపాల్లో వెలిగే ఆ భగవంతుడికి తోడుగా ఉండే స్త్రీమూర్తి అయిన భువనేశ్వరీదేవిని, తాను సర్వమై ఉన్నప్పటికీ, తత్త్వయుక్తితో భేదం లేకుండా మోక్షానికి కారణమైన ఆ తల్లిని, ఈ సంసార బంధాలు తెగిపోయేందుకు ప్రతిరోజూ స్తుతిస్తాను.

విశేషములు:

ఈ పద్యం భువనేశ్వరీ దేవి మహిమను వివరిస్తుంది. పురుషుడు, స్త్రీ అనే రూపాలు అన్నీ ఆ భగవంతుని స్వరూపాలేనని, వాటికి మూలం ఆ పరాశక్తి అని వర్ణించారు. ఆమెను పూజిస్తే సంసార బంధాల నుండి విముక్తి కలుగుతుందని చెప్పారు. ఈ పద్యంలో అనేక దేవతా రూపాలను ఏకత్వంలో వర్ణించడం విశేషం.

---

3.

ఒకరొకరి మేలి తపముల కొక్కరొకరు, ఫలములై లోకజనకులై పరఁగియాత్మ

గురువులై ప్రోచు తొల్లింటి గొనబువేల్పు, టాలుమగలఁదలంతు న త్యంతభ క్తి.

తాత్పర్యము:

ఒకరి గొప్ప తపస్సుకు మరొకరు ఫలమై, లోకానికి తల్లిదండ్రులై, తమకు తామే గురువులై, ప్రపంచాన్ని రక్షించే పూర్వం నాటి దైవ దంపతులను అత్యంత భక్తితో స్మరిస్తాను.

విశేషములు:

ఇక్కడ 'ఒకరొకరి' అనే పద ప్రయోగం త్రిమూర్తుల దంపతులను సూచిస్తుంది (బ్రహ్మ-సరస్వతి, విష్ణు-లక్ష్మి, శివ-పార్వతి). వీరు పరస్పరం తపస్సు చేసుకుని ఒకరినొకరు పొందారని, లోకాలను రక్షించే ఆది దంపతులని కవి కీర్తిస్తున్నారు.

---

4.

కుడుమిడునంతఁ బండువని కొంచుఁదలంచెడువారి గోరము

ల్గెడపుచు వేల్పులెల్లఁదనుఁ గీర్తన సేయ సమేయలక్ష్మి నె

ప్పుడు మునుమున్నెలోకములఁ బూజ్యతకెక్కియు దూర్వపూజ మె

చ్చెడుదొర గూర్చు మత్కృతికి శ్రీరుచిరత్వమనంతరాయము౯.

తాత్పర్యము:

పండుగ అంటే కేవలం పిండివంటలే అని భావించేవారి కోరికలను తీరుస్తూ, దేవతలు అందరూ కీర్తించేటట్లుగా, అపారమైన ఐశ్వర్యంతో ఎప్పుడో లోకాలలో పూజలందుకున్నప్పటికీ, గరిక పూజకు కూడా మెచ్చే నాయకుడైన గణపతి, నా కావ్యానికి ఐశ్వర్యాన్ని, సౌందర్యాన్ని, ఎటువంటి అడ్డంకులు లేకుండా ముందుకు సాగే శక్తిని ఇచ్చుగాక.

విశేషములు:

గణపతిని ఇక్కడ 'దొర' (నాయకుడు) అని సంబోధించారు. పెద్ద పూజలకే కాకుండా, సాధారణమైన గరిక (దూర్వ)తో చేసే పూజను కూడా మెచ్చేవాడని, అందుకే ఆయన పేద, ధనిక భేదం లేకుండా అందరికీ ఆరాధ్యుడని వివరించారు. గణపతిని ప్రార్థించడం ద్వారా కావ్యానికి అడ్డంకులు లేకుండా పూర్తవుతుందని కవి ఆశించారు.

---

5.

సరవిద్విముఖ చతుర్ముఖు ల్షణ్ముఖుఁడు స

హస్రముఖుఁడు మఱియునా స హస్రముఖుఁడుఁ

బంచముఖ శేషులై యుంటఁ బ్రాంజలినయి

కొలుతు దీర్ఘాయువిడుఁడని కోరివారి,

తాత్పర్యము:

క్రమంగా రెండు ముఖాలు (అగ్ని), నాలుగు ముఖాలు (బ్రహ్మ), ఆరు ముఖాలు (షణ్ముఖుడు/కుమారస్వామి), వెయ్యి ముఖాలు (ఆదిశేషుడు), ఇంకా వేల ముఖాలు (ఆదిశేషుడు) కలిగి ఉన్నవారిని చేతులు జోడించి, నాకు దీర్ఘాయువు ప్రసాదించమని కోరుతూ పూజిస్తాను.

విశేషములు:

కవి ఈ పద్యంలో వివిధ దేవతలను వారి ముఖాల సంఖ్య ఆధారంగా స్తుతించారు. ఇక్కడ 'సహస్రముఖుడు' మరియు 'పంచుముఖ శేషులు' అనేవి ఆదిశేషుని వైవిధ్యభరితమైన రూపాలను సూచిస్తున్నాయి. ఈ స్తుతి ద్వారా కవి తన జీవితానికి, కావ్యానికి దీర్ఘాయువును కోరుకుంటున్నారు.

---

6.

ముజ్జగమువారు స్రష్టయ మూల్యరత్న, సారములఁగూర్చె నీపల్కుచానమిన్న

ననఁజెలువు కీర్తి చెలువునఁ దనరునలువ, చెలువ మత్ప్రజ్ఞనిలువఁగాంక్షించుఁగాత.

తాత్పర్యము:

మూడు లోకాల వారు 'సృష్టికర్త బ్రహ్మ అత్యంత విలువైన రత్నాలతో ఈ వాగ్దేవిని సృష్టించాడేమో' అని కీర్తించేంత అందమైన, కీర్తిమంతమైన బ్రహ్మదేవి అయిన సరస్వతీ దేవి నా బుద్ధిలో నిలిచి ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.

విశేషములు:

ఇక్కడ కవి సరస్వతిని 'వాక్సుధ' (పల్కుచానమిన్న) అని సంబోధించారు. ఆమె మాటలు, పలుకులలో రత్నాల కాంతి ఉంటుందని, ఆమె కీర్తి ప్రపంచమంతా వ్యాపించిందని అలంకారయుక్తంగా వర్ణించారు.

---

7.

మున్ను జగ మెల్లఁదానయై పన్నగశయు, యోగమాయ యనందగి యోజ వేద

వతియనందోఁచి సీతయై భక్తవరుల, మనుచు నాతల్లి లక్ష్మినే మదిఁదలంతు.

తాత్పర్యము:

పూర్వం ఈ లోకాలన్నీ తానై, శేషశాయి అయిన విష్ణువు యొక్క యోగమాయగా, వేదవతిగా, ఆపై సీతగా అవతరించి భక్తులను రక్షించే నా తల్లి లక్ష్మీదేవిని మనసులో తలచుకుంటాను.

విశేషములు:

లక్ష్మీదేవి వివిధ అవతారాలను, ముఖ్యంగా సీతగా ఆమె పాత్రను కవి ఈ పద్యంలో వర్ణించారు. ఆమె కేవలం ఐశ్వర్యప్రదాయిని మాత్రమే కాదని, భక్తులను రక్షించే యోగమాయా స్వరూపిణి అని తెలిపారు.

---

8.

అంజనగన్న నోముఫల మర్కఫలీకరణోద్యతుండు మృ

త్యుంజయ వీర్యుఁడ స్తకులి శోద్ధతి దేవవరాంచితుండు ధీ

రంజిత భానుసూనుఁడిత రామపదుండవనీ సుతావిప

ద్భంజనుఁడస్రపాంతకుఁడు పావనిపావనమూర్తి ప్రోవుత౯.

తాత్పర్యము:

అంజనాదేవి తపస్సుకు ఫలంగా జన్మించినవాడు, సూర్యఫలమును పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించినవాడు, మృత్యువును జయించినంత పరాక్రమం కలవాడు, అస్త్రశస్త్రాలను నాశనం చేయగలవాడు, దేవతలు పూజించినవాడు, తెలివైన సూర్యపుత్రుడు, రాముని పాదాలనే తన ఆశ్రయంగా భావించేవాడు, సీతాదేవి కష్టాలను తొలగించినవాడు, రాక్షసులను అంతం చేసినవాడు, పవనపుత్రుడైన హనుమంతుడు మనల్ని రక్షించుగాక.

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో హనుమంతుని అనేక విశేషాలను కవి వర్ణించారు. బాల్యంలోనే సూర్యుని పండుగా భావించి పట్టుకోడానికి ప్రయత్నించడం, శివ అంశతో మృత్యుంజయుని వంటి పరాక్రమాన్ని కలిగి ఉండటం, రామభక్తుడిగా సీతాదేవిని రక్షించడం వంటి అంశాలు ఈ పద్యంలో ఉన్నాయి.

---

9.

పుట్టంబుట్టిన దిట్టకావ్యరమకుం బుట్టిల్లు పాపౌఘమున్

స్మట్టం జాలిన మేటి పున్నెముల వి న్నాణంపు బల్పెట్టె మే

ల్చుట్టం బాగమరాశికంచిత తవ [స్ తో స్] మాత్మ దృక్కన్య కే

ల్చెట్టంబట్టిన సామినాఁజెలఁగు వాల్మీకిన్మదిం గొల్చెద౯.

తాత్పర్యము:

పుట్టలోంచి పుట్టిన గొప్ప కావ్యానికి జన్మనిచ్చినవాడు, పాపాల సమూహాన్ని నాశనం చేయగల ఉత్తమ పుణ్యాల పెట్టె, వేదరాశికి మంచి బంధువు, తన తపస్సుతో ఆత్మ దృష్టి అనే కన్యను వివాహమాడినవాడు, 'స్వామి' అని కీర్తి పొందిన వాల్మీకి మహర్షిని మనసులో కొలుస్తాను.

విశేషములు:

వాల్మీకి మహర్షి ముందుగా రత్నాకరుడు అనే బోయవాడిగా ఉండేవారు. ఒక పుట్టలో తపస్సు చేసి వాల్మీకిగా మారారు. రామాయణం అనే గొప్ప కావ్యాన్ని రచించారు. ఈ కావ్యం సకల పాపాలను పోగొడుతుంది. ఇక్కడ వాల్మీకిని వేదాలకు బంధువుగా, తపోబలంతో ఆత్మజ్ఞానం పొందినవాడిగా వర్ణించడం విశేషం.

---

10.

దేశికవ రేణ్యుఁడై యుప, దేశించెన్మునికి రాము దివ్యకథ నెవం

డాశాస్యచరితుఁ డయ్యఘ, నాశకరసవృష్టినింతు నారదుఁగొలుతు౯.

తాత్పర్యము:

మునులందరిలో శ్రేష్ఠుడైన గురువుగా వాల్మీకి మహర్షికి శ్రీరాముని దివ్యమైన కథను ఉపదేశించినవాడు, ఆశించదగిన చరిత్ర కలవాడు, పాపాలను నాశనం చేసే అమృతపు జల్లును కురిపించేవాడు అయిన నారదుని నేను కొలుస్తాను.

విశేషములు:

రామాయణ కావ్యానికి మూలమైన రామకథను వాల్మీకికి ఉపదేశించినవాడు నారదుడు. కాబట్టి నారదుడు ఆదిగురువుగా, రామాయణ రచనకు ప్రేరకుడిగా ఈ పద్యంలో కీర్తించబడ్డారు.

---

11.

వందనము లాచరింతు సంక్రందనాది, దివిజవరులకు సనకాది దివ్యమునుల

కగ్రగణ్యులు కాళిదా సాది కవుల, కెంతయుఁ బ్రపత్తినెపుడెన్ని యేనిమార్లు.

తాత్పర్యము:

ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతాశ్రేష్ఠులకు, సనకుడు మొదలైన గొప్ప మునులకు, కాళిదాసు మొదలైన గొప్ప కవులకు అనేకసార్లు, అత్యంత భక్తితో నమస్కరిస్తాను.

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో కవి తన కావ్య రచనకు ముందు దేవతలను, మునులను, పూర్వ కవులను స్తుతించడం కనిపిస్తుంది. ఇది ఒక సంప్రదాయం.

---

12.

అఖిలరక్షణ పరాయణుని నారాయణుఁ, బ్రథితలోకోద్భవుఁ బద్మభవుని

బ్రియతపోనిష్ఠాగరిష్ఠు వశిష్ఠుని సన్నివిష్టాధ్యాత్మ శక్తి శక్తి

స్వగతసంహృత పరాశరునప్పరాశరు లాలితవిద్యావిలాసు వ్యాసు

నమలామృతఫలరసా స్వాదశుకు శుకుఁ గలితనిత్యామోదు గౌడపాదు

విమల విజ్ఞాన భోగి గోవిందయోగి,శ్రితశుభంకరు శంకర శ్రీయతివరు

భవ్యసంధాని శ్రీపద్మ పాదమౌని, లబ్ధపరమేశుహస్తామలకయమీశు

13.

పరమతాటవీవి పాటకుఁ దో టకు,మండితాఖిలార్యు మాధవార్యు

మఱియు నన్యులైన మద్గురువర్యుల, బూజసేయుదు నెదఁ బొదలుభక్తి.

తాత్పర్యము:

సమస్త లోకాలను రక్షించే నారాయణుడిని, కమలంలోంచి పుట్టిన బ్రహ్మను, గొప్ప తపస్సులో నిష్ఠ కలిగిన వశిష్ఠుడిని, తనలోనే ఆధ్యాత్మిక శక్తిని నింపుకున్న శక్తి మహర్షిని, తన చేతిలోనే తన కొడుకైన పరాశరుడిని నాశనం చేసిన పరాశరుడిని, గొప్ప విద్యావైభవం కలిగిన వ్యాసుడిని, నిర్మలమైన అమృతఫల రసాన్ని ఆస్వాదించిన శుక మహర్షిని, ఎల్లప్పుడూ ఆనందంగా ఉండే గౌడపాదుని, పరిశుద్ధ విజ్ఞానాన్ని పొందిన గోవింద యోగిని, శరణు వేడినవారికి శుభాలు కలిగించే శంకరాచార్యులని, శుభాన్ని కలిగించే శ్రీపద్మపాద మునిని, పరమేశ్వరుడిని హస్తామలకంలా (అరచేతిలో ఉసిరికాయలా) పొందిన హస్తామలక యతిని, మూర్ఖత్వమనే అడవిని ఛేదించేవాడు, తన గొప్పతనం వలన అన్ని దేశాలలో ప్రకాశించినవాడు అయిన మాధవార్యుని, ఇంకా ఇతరులైన నా గురువులను మనసు నిండా ఉన్న భక్తితో పూజిస్తాను.

విశేషములు:

ఈ రెండు పద్యాలలో కవి తన గురు పరంపరను వివరించారు. ఈ పరంపర నారాయణుడి నుండి మొదలై, బ్రహ్మ, వశిష్ఠుడు, శక్తి, పరాశరుడు, వ్యాసుడు, శుకుడు, గౌడపాదుడు, గోవింద భగవత్పాదులు, శంకరాచార్యులు, పద్మపాదుడు, హస్తామలక యతి, మాధవార్యుడు వంటి అనేక మంది యోగులు, గురువుల పేర్లను ప్రస్తావించి, వారిని పూజిస్తున్నట్లు తెలిపారు. ఈ గురు పరంపర శంకరాద్వైత సిద్ధాంతానికి చెందినది.

---

14.

సరసులఁ తేర్చి హంసప్రకాశముఁ గూర్చి పంకౌఘమెల్లెడఁ గ్రుంక నార్చి

రాజుఁగలాస్ఫూర్తి రాజిల్లఁగ నొన[ర్చి] పద్మప్రసన్నతఁ బరఁగ నెఱపి

జాతిసిద్ధాంతమ్ముఁ జక్కగాఁ బ్రకటించి చపలో పలబ్ధి శాసన మడంచి

విద్విషద్ఘనులవెల్వెలఁ పాఱఁ బోఁదోలి దిశలను నిజయశో వశలఁ జేసి

వఱలుశంకర సద్గురు వరుని పేరి,

శరదృతు విభుండు కువలయోత్సవ కరుండు

దాసమానస పుష్కర తలమునందు, జ్ఞానఘటజన్ము వెలయింపఁ బూనుటరుదె

తాత్పర్యము:

గొప్పవారి మనసులను పారవశ్యంలో ముంచి, హంస వంటి ప్రకాశాన్ని నింపి, అజ్ఞానమనే బురద సమూహాన్ని పంకిలపరచి, చంద్రుని కళలు ప్రకాశించేలా చేసి, పద్మాల (లక్ష్మి) ప్రసన్నతను వ్యాపింపజేసి, కుల సిద్ధాంతాన్ని చక్కగా ప్రకటించి, అస్థిరమైన అహంకారాన్ని అణచివేసి, శత్రువులను పాలిపోయినట్లు పారద్రోలి, దిక్కులన్నీ తన కీర్తికి లోబరచుకున్న గొప్ప శంకర సద్గురువు అనే శరదృతు రాజు, కలువల (భక్తుల) మనసులలో సంతోషాన్ని కలిగించేవాడు, దాసుల మనసులనే పద్మాలలో జ్ఞానమనే అగస్త్యుడిని నింపడానికి పూనుకోవడం ఆశ్చర్యమేమీ కాదు.

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో శంకరాచార్యులను శరదృతువుతో పోల్చారు. శరదృతువు నీటిలోని బురదను తొలగించి, నీటిని స్వచ్ఛం చేస్తుంది. అలాగే శంకరాచార్యులు అజ్ఞానాన్ని పోగొట్టి జ్ఞానాన్ని నింపారని కవి భావించారు. జ్ఞానాన్ని అగస్త్య మునితో పోల్చారు. అగస్త్యుడు సముద్రాన్ని తాగాడు. అదే విధంగా గురువులు జ్ఞానంతో అజ్ఞాన సముద్రాన్ని తాగి వేస్తారు.

---

15.

బ్రహ్మతత్త్వమంది పరచిదానంద య,తీంద్రసంజ్ఞఁ దసరి యెలమి నన్నుఁ

బ్రోవఁజాలినట్టి పుణ్యసందృశు వ్యాస,సదృశు గురువరేణ్యు సంస్మరింతు.

తాత్పర్యము:

బ్రహ్మతత్వాన్ని పొంది, పరచిదానంద యతీంద్రుడనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, నన్ను దయతో రక్షించగలవాడు, పుణ్యం యొక్క రూపు, వ్యాసునితో సమానమైన గురువులలో శ్రేష్ఠుడైన వ్యక్తిని నేను స్మరిస్తాను.

విశేషములు:

కవి ఇక్కడ తన గురువైన పరచిదానంద యతీంద్రుని స్తుతిస్తున్నారు. ఆయన బ్రహ్మ జ్ఞానాన్ని పొంది, శిష్యులను రక్షించగల శక్తి కలవాడు, వ్యాసుడితో సమానమైన జ్ఞానవంతుడు అని కీర్తించారు.

---

16.

తనుఁబరీక్షింపఁబూ నినత్రిమూర్తుల నర్భకులఁ జేసె నెవ్వాని కులపురంధ్రి

శాపో క్తిశతమఖై శ్వర్యగర్వస్ఫూర్తి వనరాశిఁగలిపెనె వ్వానిసుతుఁడు

నిఖిలజగత్ప్రీతి నెఱపు వెన్నెల రేనిఁ గనియెనెవ్వాని దృ క్కంజలక్ష్మి

స్వతపఃప్రభావ మోహితముక్తి కుచతటా వరణో త్తరీయమెవ్వానిసుయశ

మాసుగుణ రాజధాని మహావధాని,వేదవేద్యైక సన్మాని వినతమాని

హర్ష వేణీస్న పితమౌని యత్రిమౌని,పొసఁగు కారుణ్యమున మమ్ము బ్రోచు నెపుడు

తాత్పర్యము:

తనను పరీక్షించడానికి వచ్చిన త్రిమూర్తులను చిన్న పిల్లలుగా మార్చిన సాత్విక మహిళ (అనసూయ) ఎవరి భార్యో, తన శాప వాక్కుతో ఇంద్రుడి ఐశ్వర్య గర్వాన్ని సముద్రంలో కలిపినవాడు ఎవరి కుమారుడో (దత్తాత్రేయుడు), లోకానికి సంతోషాన్ని కలిగించే చంద్రుడిని ఎవరి కంటి చూపు అనే కమలలక్ష్మి కన్నదో (అత్రి, అనసూయల నేత్రాల నుండి చంద్రుడు జన్మించాడు), తన తపస్సు ప్రభావంతో మోక్షాన్ని కప్పి ఉంచిన వస్త్రం వంటి కీర్తి ఎవరిదో, ఆ మంచి గుణాల రాజధాని, గొప్ప అవధాని, వేదాల ద్వారా తెలుసుకోదగిన ఏకైక సత్కారుడు, వినయశీలి, ఆనందమనే నదిలో మునిగి ఉన్న ముని అయిన అత్రిమహర్షి, తన గొప్ప కరుణతో మమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ రక్షించుగాక.

విశేషములు:

ఈ పద్యం అగస్త్య మహర్షి గొప్పతనాన్ని వర్ణిస్తుంది. అతని భార్య అనసూయ, కొడుకు దత్తాత్రేయుడు, అతని వల్ల కలిగిన చంద్రుని జన్మను ఇక్కడ ప్రస్తావించారు. అగస్త్యుడు సద్గుణాలకు, జ్ఞానానికి నిలయం అని, తన శిష్యులను రక్షిస్తాడని కవి కీర్తిస్తున్నారు.

---

17.

ఆత్రిమూర్తికీర్తు లడియాలములుఁగఁ దద్దత్తమూర్తి యగుచుఁదానతోఁచె

నత్రిమౌని కనఘకనసూయకమ్మహా, త్రేయ యోగివరు స్మరింతు నెపుడు.

తాత్పర్యము:

త్రిమూర్తుల కీర్తులు తనలో నిలుపుకున్న గొప్ప దత్తాత్రేయ మూర్తిగా అత్రిమహర్షికి ఆయన భార్య అనసూయకు జన్మించిన ఆ గొప్ప యోగిని, అత్రి మహర్షి కుమారుడైన దత్తాత్రేయుడిని నేను ఎల్లప్పుడూ స్మరిస్తాను.

విశేషములు:

త్రిమూర్తులైన బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు ముగ్గురు ఏకమై అత్రి, అనసూయ దంపతులకు దత్తాత్రేయుడిగా జన్మించారు. ఇక్కడ దత్తాత్రేయుడి గొప్పతనాన్ని కవి వివరిస్తున్నారు.

---

18.

అమ్మునీంద్రగోత్ర మందు జన్మించి బ్ర,హ్మాత్మ కేవలత్వ మవధరించి

ప్రథితిగన్న రామ భట్టారకుమదన్వ, యప్రధానపురుషునభినుతింతు

తాత్పర్యము:

ఆ గొప్ప ముని అయిన అత్రి మహర్షి గోత్రంలో జన్మించి, బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొంది, ప్రసిద్ధి పొందిన మా వంశంలో ప్రధాన పురుషుడైన రామభట్టారకుడిని నేను కీర్తిస్తున్నాను.

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో కవి తన వంశానికి మూలపురుషుడైన రామభట్టారకుడిని అత్రి గోత్రజుడిగా, బ్రహ్మజ్ఞానిగా కీర్తించారు.

---

19.

అఖిల వేదాంగ విద్యావదాన్యుఁడు సింగధన్యుఁ డేకృతి ప్రపితామహుండు

శ్రుతిచయోచ్చారణా రూఢ తాబ్రహ్మసు బ్రహ్మణ్యుఁడే భవ్య భావు తాత

యాగమరత్న రత్నాకరుండలబుచ్చయార్యుఁ డేసత్కలా ధుర్యుతండ్రి

లలితలక్షణయక్క లక్ష్మాంబతులితాంబ కడుపారనేయన్న గన్నతల్లి

శ్రీపదాంతరోప జీవితనారాయ,ణాహ్వుఁడేయుదారు నన్న గారు

హర్ష మూర్తినమ్మ హామహుమాతండ్రి, హనుమదాఖ్యుసంస్త వన మొనర్తు,

తాత్పర్యము:

వేదాలు, వేదాంగాలలో గొప్ప పండితుడు, సింగ ధన్యుడు నా ముత్తాత, వేదాల ఉచ్చారణలో నిష్ణాతుడైన సుబ్రహ్మణ్యుడు నా తాత, ఆగమ శాస్త్రాల్లో రత్నకరుడు వంటి బుచ్చయ్యార్యుడు నా తండ్రి, అందమైన లక్ష్మణుని సోదరి, లక్ష్మమ్మ అనే గొప్ప తల్లికి జన్మించినవాడు, శ్రీరాముని పాదాలనే ఆశ్రయించి జీవించే నారాయణుడు అనే గొప్పవాడు నా అన్నయ్య. ఆనంద స్వరూపుడైన ఈ గొప్ప వ్యక్తి, నా తండ్రి, హనుమదాఖ్యుడిని నేను స్తుతిస్తాను.

విశేషములు:

ఈ పద్యం కవి తన వంశ వృక్షాన్ని వివరిస్తుంది. తన ముత్తాత, తాత, తండ్రి, తల్లి, అన్నయ్య పేర్లను, వారి గొప్పదనాలను తెలియజేస్తూ, చివరిగా తన తండ్రి హనుమదాఖ్యుడిని స్తుతించారు. ఇందులో 'శ్రీపదాంతరోప' అనే పదం శ్రీరాముని పాదాలకు శరణు వేడినవారని సూచిస్తుంది.

---

20.

తారకబ్రహ్మపదము నిత్యము రసజ్ఞ, సమరమున్నాంజనేయుఁ డెట్లవధరించె

నట్లభిన్నతమన్న మాయన్న నెపుడుఁ, దత్తదాత్మతమది చివురొత్తఁ దలఁతు

తాత్పర్యము:

తారకబ్రహ్మ మంత్రం, యుద్ధంలో నైపుణ్యం రెండూ హనుమంతుడికి ఎలా విడదీయరానివో, అలాగే నా అన్నయ్య హనుమదాఖ్యుడికి ఆ రెండు గుణాలు అభేద్యంగా ఉన్నాయి. ఆయనను నా మనసులో ఎప్పుడూ స్మరించుకుంటాను.

విశేషములు:

ఇక్కడ కవి తన అన్నయ్య హనుమదాఖ్యుడిని హనుమంతుడితో పోల్చారు. తారకబ్రహ్మ మంత్రం (రామనామం) జపంలో హనుమంతుడికి ఎంత ప్రావీణ్యముందో, యుద్ధంలో కూడా అంతే ప్రావీణ్యముందని, అలాగే తన అన్నగారు కూడా ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానంలో, ప్రాపంచిక విషయాల్లో ప్రావీణ్యుడు అని తెలిపారు.

---

21.

కన్నతండ్రియయ్యెఁ గరుణాబ్ధినామన్చెఁ, గళలఁబెన్చె బోధ ఘటనఁదేర్చె

నట్టిప్రవరు లక్ష మాంబి కేశ్వరుగురు, నలవియగు నెపొగడ హనుమదార్యు

తాత్పర్యము:

నాకు జన్మనిచ్చినవాడు, కరుణా సముద్రుడు, నన్ను శాంతపరిచినవాడు, కళలను పోషించినవాడు, బోధనలో నిష్ణాతుడు అయిన గొప్పవాడు లక్ష్మమ్మ మరియు కేశవుడి పుత్రుడు, నా తండ్రి హనుమదాఖ్యుడిని పొగడడం నా తరమా?

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో కవి తన తండ్రి గొప్పతనాన్ని వర్ణించారు. ఆయన తన తండ్రిని కరుణా సముద్రుడుగా, జ్ఞానప్రదాతగా, కళా పోషకుడిగా కీర్తించారు. ఇక్కడ 'లక్ష్మాంబికేశ్వరుగురు' అంటే లక్ష్మమ్మ, కేశవుల గురువు అని భావం.

---

22.

తులనావిరహితు విద్యా, నిలయున్గారుణ్యమూర్తి నిర్మలుమన్మా

తులునిం బ్రథమాచార్యుని, దలతు౯ లక్ష్మీనృసింహుఁ దనరుప్రపత్తి౯

తాత్పర్యము:

సాటిలేనివాడు, విద్యా నిలయం, కరుణా స్వరూపం, నిర్మలుడు, మావయ్య అయిన లక్ష్మీనరసింహస్వామిని నా ప్రథమాచార్యుడుగా భక్తితో స్మరిస్తాను.

విశేషములు:

కవి తన మావయ్య లక్ష్మీనరసింహుడిని తన మొదటి గురువుగా భావించి, ఆయన గొప్పతనాన్ని వర్ణించారు.

---

23.

పెంచెనేఘనుఁడు సంప్రీతిమత్ప్రతిభాల, తికఁ గృపారసమునఁ దెలివిఁబొదలఁ గాచెనేద్విజరాట్టు కళలఁబ్రోది యొనర్చి,నవనవత్వంబు విన్నాణముగను

వీచెనేసద్గతి విలసద్గుణస్థితి, దాక్షిణ్యమెవ్వేళఁ దఱుఁగకుండఁ

జూచెనేయనఘుండు సొంపుమైదోహద,ఘటననిక్క(పుఁబ్రేమ గడలుకొనఁగ

నమ్మహాత్ముల యజ్ఞ నారాయణైక, నాముఁ గోటీశ్వరుని సోమనాధు వేంక

టార్యు మద్గురు వర్యుల నలఘుభక్తి'ఁ, బూజఁగావింతు వాక్సుమం బులఁ పొసంగ

తాత్పర్యము:

నా ప్రతిభ అనే లతను దయ అనే రసంతో పెంచి, తెలివిని పెంచినవాడు, కళలను పోషించి, కొత్తదనంతో మెరిసేలా చేసినవాడు, ఎప్పుడూ మంచి గుణాలను, దయను తగ్గకుండా చూసినవాడు, నిజమైన ప్రేమతో ఆశీర్వదించినవాడు, ఆ గొప్పవారు, యజ్ఞనారాయణుడు, కోటీశ్వరుడు, సోమనాథుడు, వేంకటార్యుడు అనే నా గురువులను గొప్ప భక్తితో మాటలనే పూలతో పూజిస్తాను.

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో కవి తన సాహిత్య గురువులను స్తుతిస్తున్నారు. యజ్ఞనారాయణ, కోటీశ్వర, సోమనాథ, వేంకటార్య వంటి వారిని తన ప్రతిభను పెంచినవారిగా, మంచి గుణాలను నేర్పినవారిగా కవి ప్రశంసించారు.

---

24.

వర్ణగురు దండినాము సద్వర్ణనీయు, వర్ణనమొనర్తువర కరుణార్ణవమని

తెలివిఱంగ వేదాంత దేశి కేంద్రుఁ,కోటనరసింహ మునిమదిఁ గూర్తునెపుడు.

తాత్పర్యము:

అక్షర గురువు దండి, గొప్పగా వర్ణించదగినవాడు, శ్రేష్ఠమైన కరుణకు సముద్రం అని తెలిసిన వేదాంత దేశికేంద్రుడైన కోట నరసింహ మునిని నేను ఎల్లప్పుడూ మనసులో తలచుకుంటాను.

విశేషములు:

కవి ఇక్కడ దండి అనే అక్షర గురువును, వేదాంత దేశికేంద్రుడైన కోట నరసింహ మునిని స్మరించారు. వీరు కవికి అక్షరజ్ఞానం, వేదాంత జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించినవారు.

---

25.

వాగను శాసనుం దలఁతు వాఁడగుఁ బ్రొద్దన జోడుకోడె స

ర్వాగములం దొలంచు పని యాతనికైతదె కుండలీంద్రుఁడే

తాగురుఁ డెట్లుగాఁడు జన తానతు శ్రీనుతుఁ దిక్కనార్యు న

ట్లేగుణ వత్ప్రబంధ పరమేశ్వరు నెఱ్ఱన సన్నుతిం చెద౯

తాత్పర్యము:

వాగనుశాసనుడైన నన్నయ్యను స్మరిస్తాను. అన్నీ నాశనం చేసే పనికి ఆయన కవిత్వం జంటగా ఉంటుంది. సర్పరాజు అయిన ఆదిశేషుడు నన్నయ్యకు గురువు కాకుండా ఎలా ఉంటాడు? ప్రజలచే పూజింపబడిన, గొప్ప కీర్తిగల తిక్కనను, అలాగే గుణవంతులైన వారికి పరమేశ్వరుని వంటివాడైన ఎర్రనను స్తుతిస్తాను.

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో కవి తెలుగు కవి త్రయాన్ని స్తుతిస్తున్నారు. నన్నయ్యను 'వాగనుశాసనుడు' అని, కుండలీంద్రుడు (ఆదిశేషుడు) ఆయనకు గురువు అని తెలిపారు. తరువాత తిక్కన, ఎర్రనలను కూడా వారి గొప్పతనాలను వివరించి స్తుతించారు.

---

26.

పోcతవో సె నేమొ పొసఁగు సువర్ణముల్, పోcతనాఖ్యతనకుఁ బొన రెనెట్టు

లట్లుగాక యున్న ననఘుఁడాంధ్ర కవీంద్ర, వర్ణనీయపదుఁడు వఱలునతఁడు

తాత్పర్యము:

బహుశా మంచి బంగారాన్ని పోసినందువల్లనే ఆయనకు 'పోతనా' అనే పేరు వచ్చిందేమో! అలా కాకపోతే ఆ దోషరహితుడు, ఆంధ్ర కవిరాజులందరిచేత పొగడబడినవాడు ఎలా ప్రసిద్ధి చెందుతాడు?

విశేషములు:

ఈ పద్యం బమ్మెర పోతన గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆయన రచనలు బంగారంతో సమానమని, అందుకే ఆయన పేరు 'పోతనా' అని ప్రసిద్ధి చెందిందని కవి చమత్కారంగా వర్ణించారు.

---

27.

శ్రీనాధ ప్రభృతుల నటు, శ్రీనాధ ప్రకృతుల౯ భజించెద మదిలో

నేనా నృషిఃకురుత ఇ, త్యా నీతో క్తిప్రచార మారసి నిరతి౯

తాత్పర్యము:

'ఏ ఋషీ కవి కాడు' అనే సూక్తిని పరిశీలించి, నా మనసులో శ్రీనాథుడు వంటి గొప్ప కవులను, శ్రీరాముడు వంటి గొప్పవారిని భజిస్తాను.

విశేషములు:

ఇక్కడ కవి 'నృషి' అంటే ఋషి కాదు అని పేర్కొన్నారు. కవులను ఋషులతో పోల్చడం కన్నా, వారు కవులుగానే గొప్పవారని, వారిని, అలాగే శ్రీరాముని వంటి గొప్పవారిని భజిస్తానని తెలిపారు.

---

28.

అజున కెక్కుడగుచు నలరు సత్కవిరాజ, హంసరాజిఁ బొగడ నలవియగునె

తప్పునీటిన వలఁ దలఁగఁద్రోయుచు నొప్పు, పాలుగొనుచుఁ బ్రీతిఁ ప్రబలుఁగాన

తాత్పర్యము:

బ్రహ్మకన్నా గొప్పగా వెలిగే మంచి కవి రాజులు, హంసల వంటి కవుల సమూహాన్ని పొగడడం సాధ్యమా? ఎందుకంటే వారు దోషమనే నీటిని పక్కకు నెట్టి, మంచి అనే పాలను గ్రహించి, ఆనందంగా ప్రకాశిస్తారు కాబట్టి.

విశేషములు:

కవి ఇక్కడ సత్కవులను హంసలతో పోల్చారు. హంసలు పాలను, నీళ్లను వేరు చేసి పాలను మాత్రమే త్రాగుతాయి. అలాగే మంచి కవులు దోషాలను పక్కకు పెట్టి, మంచి గుణాలను మాత్రమే గ్రహిస్తారు. అందువల్ల వారు బ్రహ్మకన్నా గొప్పవారని కవి భావించారు.

---

29.

అని యిష్టదేవతా వం, దనమును గురుసేవ సుక వితతి ప్రార్థనము౯

బొనరుపడ సత్ప్రబంధం, బొనరింపఁ దలంపు పుట్టి యున్నట్టియెడ౯

30.

ముజ్జగములఁ గీర్తి మొనసి వెలుంగుము, రారిసుకవి కావ్య మందుమున్ను

జరిపినట్టి రామ చరిత ప్రశంసయుఁ, దత్క్షణంబ యెడఁదఁ తవిలి వెలయ.

తాత్పర్యము:

ఈ విధంగా ఇష్టదేవతలను, గురువులను, మంచి కవులను స్తుతించగానే ఒక మంచి కావ్యాన్ని రచించాలనే ఆలోచన నా మనసులో కలిగింది. అప్పుడు మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన శత్రువుల కవిత్వం, అలాగే రామచరితం గురించిన ప్రశంసలు నా మనసులో ఆ క్షణమే స్పష్టంగా మెరిసాయి.

విశేషములు:

కవి ఈ రెండు పద్యాల్లో, తన ఇష్టదైవాలను, గురువులను, పూర్వ కవులను స్మరించిన తరువాతే తనకు రామకథను రాయాలనే సంకల్పం కలిగిందని తెలిపారు.

---

31.

పసులఁగా చెడు వారల పగిదిఁ కఱ్ఱ, వట్టిపాలింపఁబోరు దేవతలు ప్రీతి

నెపుడెవనిఁ బ్రోవ నెమ్మది నెంతు రతని, కసదుగాని తెలివిగూర్తు రను టెఱింగి

తాత్పర్యము:

గొర్రెల కాపరుల వలె దేవతలు కేవలం కర్ర పట్టుకొని మనలను పాలించరు. ఏ మనిషిని ప్రేమతో రక్షించాలనుకుంటారో, ఆ మనిషికి ఎటువంటి లోపం లేని తెలివిని ప్రసాదిస్తారని తెలుసుకొని...

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో కవి దైవకృప గురించి వివరించారు. దేవుళ్లు సాధారణ పాలకుల వలె కాకుండా, మానవుడికి స్వయంప్రతిపత్తితో, లోపరహితమైన జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించి రక్షిస్తారని కవి తెలిపారు.

---

32.

వ|| ఏను మునుమున్న శ్రీరామభద్ర చరిత్ర పవిత్రితంబగు నొక్క ప్రబంధరాజంబూ రచియింపం దొరఁకొంటి.

తాత్పర్యము:

నేను మొదట శ్రీరామచంద్రుని చరిత్రతో పవిత్రమైన ఒక గొప్ప కావ్యాన్ని రచించడానికి పూనుకున్నాను.

విశేషములు:

ఇది ఒక వచనం. పై పద్యాల ద్వారా తన సంకల్పానికి బలమిచ్చిన దేవతలను, గురువులను, కవులను స్తుతించిన తర్వాత, కవి తాను రామకథామృతం అనే ప్రబంధాన్ని రాయడానికి సిద్ధపడినట్లు ప్రకటించారు.

 

---

శ్రీ రామకథామృతము - బాలకాండము, ప్రథమాశ్వాసము

33.

వెలయు వ్యాకృతి శిక్షాది వివిధశాస్త్ర, లలిత పాండిత్య లక్షణో జ్జ్వలతఁగానఁ

దరుణ ధవళకిరణ కలా భరణ చరణ, సరసిజాజస్ర కైంకర్య సరణి దక్క.

తాత్పర్యము:

వ్యాకరణం, శిక్ష మొదలైన వివిధ శాస్త్రాలలో ఉన్న గొప్ప పాండిత్య లక్షణాల వెలుగును నేను చూడలేను. కానీ నేను నిత్యం శివుడి పాదపద్మాలకు సేవ చేయగలను.

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో కవి తన నిగర్వాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నారు. వివిధ శాస్త్రాలలో అపారమైన పాండిత్యం ఉన్నప్పటికీ, తాను శివుడి పాదాలకు సేవ చేయడమే గొప్పగా భావిస్తున్నానని, అదే తన లక్ష్యమని తెలిపారు. శివుడిని 'తరుణ ధవళకిరణ కలాభరణ చరణ' (యువ చంద్రకళను ఆభరణంగా ధరించినవాడు) అని వర్ణించారు.

---

34.

అనఘులు నాకుజ ప్రముఖు లార ఘువర్యు కధార్ణవంబు హె

చ్చినమతి మందరాకలసఁ జేరి మధించి రసా ప్తిమించి యొ

య్యన జగ మెల్లఁ బ్రోచిరటు లారయఁగల్గునె నన్ను బోంట్లకి

ట్లని విరమింతుమన్నఁ దమ కాఁగవు కుత్తుక బంటి కోరికల్.

తాత్పర్యము:

గొప్ప కవులైన నన్నయ్య వంటి పుణ్యాత్ములు రామకథ అనే సముద్రంలోకి ప్రవేశించి, మందర పర్వతంలా తమ మనసుతో దాన్ని మధించి, రసాన్ని ఆస్వాదించి, నెమ్మదిగా లోకాన్ని రక్షించారు. నన్ను లాంటి వారికి అది ఎలా సాధ్యమవుతుంది? ఇంతటితో ఆగిపోదాం అనుకుంటే, తమ గొంతు వరకు వచ్చిన కోరికలను ఆపుకోలేరు.

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో కవి తాను గొప్ప కవులతో తనను పోల్చుకోవడంలో వినయాన్ని చూపిస్తున్నారు. వారు అపారమైన జ్ఞానంతో రామకథను లోకానికి అందించారని, అది చాలా కష్టమైన పని అని తెలిపారు. అయినప్పటికీ, రామకథను రాయాలనే కోరిక తనలో బలంగా ఉందని చెప్పారు.

---

35.

నీటఁ దేలె గిరులు నేలఁద్రొక్కిరి సురల్, పూరి బ్రహ్మశరతఁ బొల్చెఱాయి

మగువయయ్యె దేని మహిమనీయదె తన, కట్టి రాము చరిత మభయమిపుడు

తాత్పర్యము:

దేని మహిమ వలన రాళ్ళు నీటిపై తేలాయో, దేవతలు నేలను తొక్కారో, ఒక గడ్డిపోచ బ్రహ్మాస్త్రంగా ప్రకాశించిందో, రాయి స్త్రీగా మారిందో, అలాంటి మహిమగల రాముని చరిత్ర నాకు ఇప్పుడు అభయాన్ని ఇస్తుంది.

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో రామాయణంలోని కొన్ని ముఖ్య సంఘటనలను కవి ప్రస్తావించారు. సేతువు నిర్మించేటప్పుడు రాళ్ళు నీటిపై తేలడం, తాటకి వధ సమయంలో రాముడు గడ్డిపోచను బ్రహ్మాస్త్రంగా మార్చడం, అహల్య శాపవిమోచనం పొందడం వంటివి ఈ పద్యంలో సూచించారు. రామకథ మహిమ అటువంటిదని, ఆ కథే తనకు రక్ష అని కవి ధైర్యం వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

---

36.

అని పూనితి నిప్పనిఁ దెప్పునఁ తన్ముని మథిత చరిత మున సారాంశం

బనునిది రామకథా 2 మృత మను సంజ్ఞం దనరియుఁట కర్హంబెకదా

తాత్పర్యము:

అని ఈ పనిని వేగంగా పూనుకున్నాను. ఆ ముని (వాల్మీకి) మధించిన చరిత్రలో సారాంశం అయిన ఈ కావ్యం 'శ్రీరామ కథామృతం' అనే పేరుకు తగినదే కదా!

విశేషములు:

కవి తన కావ్యానికి పేరు పెట్టారు. రామాయణం అనే సముద్రం నుండి వెలువడిన అమృతం వంటి కథ కాబట్టి ఈ పేరు తగినదని కవి అభిప్రాయపడ్డారు.

---

37.

చేనికాఁపు చెఱకు చెట్టుపెట్టి రసంబు, గాఁచి యచ్చుపోసి ఘనతఁ బెట్టc

బాకవిదులు దాని బహుభక్ష్యభేదాప్తి, ననుభవింపఁ జేయు టసదు పనియే

తాత్పర్యము:

పంట పండించే రైతు చెరకు మొక్కను పెంచి, రసాన్ని తీసి, దాన్ని ఒక అచ్చులో పోసి గొప్పగా ఉంచితే, దాన్ని పాకశాస్త్ర నిపుణులు అనేక రకాల పిండివంటలుగా చేసి, అనుభవించమని ఇవ్వడం తప్పుపని అవుతుందా?

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో కవి వాల్మీకి రామాయణాన్ని, తాను రచించే 'శ్రీరామ కథామృతం'ను పోల్చి చెప్పారు. వాల్మీకి రామాయణం చెరకు రసం వంటిది, తాను రాసేది ఆ రసంతో చేసిన పిండివంటల వంటిదని, వాల్మీకి కృషిని ఆధారంగా చేసుకుని తాను కావ్యం రాయడం తప్పు కాదని కవి సమర్థించుకున్నారు.

---

38.

ఏవిభు సత్కృపాగరిమ నీకృతి యాకృతిఁగాంచె నాయెడ౯

భావము పొంగ నాభువన పావనమూర్తికి దీనినిచ్చెద౯

దైవత వల్లభాదులకుఁ దత్పరిపాలిత సస్య హేతు కం

బై విలసిల్లు హవ్యమెటు లయ్యజమానుఁ డొసంగు నట్లుగా౯

తాత్పర్యము:

ఏ ప్రభువు గొప్ప దయ వలన ఈ కావ్యం ఆకారం పొందిందో, నా మనసు పొంగి ఆ లోక పావనమూర్తికి ఈ కావ్యాన్ని సమర్పిస్తాను. దేవతలకు అధిపతులు మొదలైనవారికి వారిచే రక్షించబడిన పంటలకు కారణమైన హవ్యాన్నాన్ని యజమానుడు ఎలా అర్పిస్తాడో అలాగే నేను ఈ కావ్యాన్ని సమర్పిస్తాను.

విశేషములు:

కవి తన కావ్యాన్ని శ్రీరాముడికి అంకితం చేశారు. తన రచనకు శ్రీరాముడి కృప కారణమని, అందుకే ఆ కావ్యాన్ని శ్రీరామునికే అర్పిస్తున్నానని చెప్పారు. యజ్ఞం చేసే యజమానుడు దేవతల అనుగ్రహం వల్ల పండిన పంటను తిరిగి వారికి సమర్పించినట్లే, తాను కూడా ఈ కావ్యాన్ని సమర్పిస్తున్నట్లు తెలిపారు.

---

39.

పరమేశ్వరార్పితంబై, పరఁగెడు నర్థమెది యేనిఁ పరమార్థంబై

పరతత్త్వయోగ ఘటనా, పరమగునని పెద్దలెల్లఁ పలుకుదు రెపుడు౯.

తాత్పర్యము:

పరమేశ్వరుడికి అర్పించబడిన ఏ వస్తువైనా పరమార్థమై, పరతత్వాన్ని పొందడానికి సహాయపడుతుందని పెద్దలు ఎల్లప్పుడూ చెబుతారు.

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో భగవదర్పణ భావన యొక్క గొప్పతనాన్ని చెప్పారు. ఏదైనా పనిని దేవుడికి అర్పించినప్పుడు దాని ఫలితం మంచిగా ఉంటుందని, అది మోక్షానికి దారితీస్తుందని కవి నమ్మారు.

---

40.

యత్సకాశమున నియ్యఖిలంబునకు జన్మ, నిష్ఠావినాశము ల్నివ్వటిల్లు

నెత్తావువలనుండి యెదగూడి వాక్కులు, మలయలే కూరక మఱలివచ్చు

నేపదం బసదుగా నెఱుఁగు వాఁడెందు, లే నే లేఁడటంచు శ్రు త్యాలివలుకు

నెచ్చోటు గన్నఁతా సచ్చిదానందాత్మ, నొప్పారు చున్నట్టి యుక్తిదోఁచు

నే సవితృమూర్తి మనబుద్ధు లెపుడుధర్మ, ముఖ్యగోచరములు గాఁగ మోహరించు

నప్పరాత్పరు నవ్యయు నభవు భవ్యు, నిత్యుపర మేశు నియతిధ్యా నించిమించి

తాత్పర్యము:

ఎవరి సన్నిధి నుండి ఈ సృష్టి అంతటికీ సృష్టి, స్థితి, లయాలు కలుగుతాయో, ఏ సువాసన నుండి మనసుతో కూడిన వాక్కులు తిరిగి వెనక్కి వస్తాయో, ఎవరి స్థానాన్ని తెలిసినవాడు ఎక్కడా లేడని వేదాలు చెబుతాయో, ఏ చోట చూసినా సచ్చిదానంద స్వరూపం కనిపిస్తుందో, ఏ సూర్యమూర్తి మన బుద్ధులను ఎప్పుడూ ధర్మ మార్గం వైపు నడిపిస్తుందో, ఆ పరాత్పరుడిని, నాశనం లేనివాడిని, పుట్టుక లేనివాడిని, శుభప్రదుడిని, నిత్యుడిని, పరమేశ్వరుడిని నేను నియమంతో ధ్యానించి...

విశేషములు:

ఈ పద్యంలో కవి సర్వేశ్వరుడైన పరమాత్మ స్వరూపాన్ని వర్ణించారు. వేదాలు సైతం వర్ణించలేని ఆయన మహిమను, ఆయన సృష్టికర్త, స్థితికర్త, లయకర్త అని తెలిపారు. ఆయనను ధ్యానించిన తర్వాతే తాను కావ్యం రాయడానికి పూనుకున్నట్లు చెప్పారు.

---

41.

వ|| తత్సమర్పితంబుగా నాయొనర్పం బూనిన శ్రీరామ కథా 2 మృతంబను మహా కావ్యంబునకుం గథాక్రమం బెట్టిదనిన.

తాత్పర్యము:

అలా ఆ పరమేశ్వరుడికి అర్పణగా నేను రాయడానికి పూనుకున్న 'శ్రీరామ కథామృతం' అనే మహాకావ్యానికి కథాక్రమం ఎలా ఉందంటే...

విశేషములు:

ఈ వచన భాగం కవి తన ప్రార్థనలు, స్తుతులు ముగించి, అసలు కథను ప్రారంభించడానికి సిద్ధమయ్యారని సూచిస్తుంది.

---