బాలకాండ 401 - 500 పద్యాలు
401. ఆ|| దశర థేంద్రుఁడల్ల తపసికతంబునఁ బడయఁగలఁడు సత్ప్రభావయుతుల | సుతులనొక్క యిజ్య నతులఁ కృతింగూర్చి, యజ్ఞవిభుప్రసాద మెనయఁగాంచి
తాత్పర్యము:
అలాగే దశరథుడు కూడా ఆ తపస్వి (ఋశ్యశృంగుడి)
వల్ల, గొప్ప శక్తివంతులైన పుత్రులను పొందుతాడు. ఒక యాగం చేసి, గొప్ప ఆశీర్వాదాలను పొంది,
యజ్ఞ ప్రభువులైన దేవతల అనుగ్రహాన్ని పొందుతాడు.
విశేషములు:
ఈ పద్యం సుమంత్రుడు దశరథుడికి చెప్తున్న
కథలో భాగం. ఋశ్యశృంగుడి కథ చెప్పిన తరువాత, ఆ కథను దశరథుడి ప్రస్తుత పరిస్థితికి అన్వయిస్తూ
ఈ పద్యం చెబుతున్నాడు.
402.
క|| అని యమ్మౌనివరిష్ఠుఁడు, వినిచెననుచు మునులుదెలుప వింటినధిప ; య | య్యనఘు సదారుం
గొనితె, మ్మిన కులగురుఁడౌ వశిష్ఠుఁ డెలమింబనుప౯
తాత్పర్యము:
'ఓ రాజా! ఆ గొప్ప ముని (సనత్కుమారుడు)
అలా చెప్పగా, అది మునులు చెప్పగా నేను విన్నాను. ఇప్పుడు మన కులగురువైన వశిష్ఠుడు సంతోషంగా
పంపిస్తే, ఆ పుణ్యాత్ముడిని, ఆయన భార్యను తీసుకురండి.'
విశేషములు:
సుమంత్రుడు ఋశ్యశృంగుడిని తీసుకురావడానికి
దశరథుడికి సలహా ఇస్తున్నాడు. ఆ మహర్షి భార్యను కూడా తీసుకురావాలని సూచించడం ద్వారా
ఆ యాగంలో ఆమె పాత్ర కూడా ఉందని తెలుస్తోంది.
403. ఆ॥ అంగరాజు సఖ్యసంగతిఁగూర్చునీ,
కట్లు బాంధవమ్ము నందియున్న | వాఁడుఁగాన యమిన వశ్యమ్మునుత్పశ్యుఁ, పనుచు సహకుటుంబుఁ
ప్రతిభతనర
తాత్పర్యము:
'అంగరాజైన రోమపాదుడు నీతో స్నేహబంధం
కలిగినవాడు. కాబట్టి ఆ ఋషిని, ఆయన కుటుంబాన్ని నీ ప్రతిభతో ఒప్పించి పంపమని అడుగు.'
విశేషములు:
ఋశ్యశృంగుడిని తీసుకురావడానికి సులభమైన
మార్గాన్ని సుమంత్రుడు దశరథుడికి వివరిస్తున్నాడు. రోమపాదుడు దశరథుడికి మిత్రుడు కాబట్టి
ఈ పని సులభం అవుతుందని చెబుతున్నాడు.
404.
క|| ధరణీశ; పుత్రవజ్జన, శిరోమణివ యగుములెమ్ము సిరి గనుమని య | వ్వరసచివుఁడు సూతుఁడుదె,
ల్ప రహిందనరా రెదనదు భాగ్యమరయుచు౯
తాత్పర్యము:
'ఓ రాజా! పుత్రులు కలిగినవారిలో గొప్పవాడివి
అవుతావు, లే. ఈ సంపదను పొందు' అని ఆ గొప్ప మంత్రి సుమంత్రుడు చెప్పగా, దశరథుడు తన భాగ్యాన్ని
చూసుకుని సంతోషంతో వెలిగిపోయాడు.
విశేషములు:
సుమంత్రుడి మాటలు దశరథుడిలో ఎంత ఆశను,
ఆనందాన్ని కలిగించాయో ఈ పద్యం స్పష్టం చేస్తుంది.
వ||
కాతుత్థ్స రాజహంసంబులకు మానస నైర్మల్యంబుసూపుచు నశ్రాంతంబునువిశ్రాంతి వెలయ ననవద్యంబగువై
శారద్యంబునంపొసంగఁజేయు నిజకులగురుని వశిష్ఠ మౌని శేఖరుని సందర్శించి యవ్విరించితనయు
ననర్ఘ్యమణికల్పానల్పవచోవినయ శ్రద్ధాభక్తి విశేష శేవధులగు సముపచార విధులంగౌతూహలంబుమును
కొనంపత్నీ సమేతుండై యమ్మనుకులప్రదీపకుండు త్రయీసమాశ్రితంబగు ప్రణవంబు పర మాత్మనసుసంధించు
తెఱంగు నవలంబించి పూజించి కరపంకరుహయుగళంబు ఫాలఫలకంబునం గీలించి యిట్లని విన్నవించె
తాత్పర్యము:
కాకుత్స్థ వంశపు రాజులకు (రాజహంసలకు)
మానస సరస్సు లాంటి స్వచ్ఛమైన మనసును చూపించేవాడు, ఎప్పుడూ విశ్రాంతి లేని జ్ఞానంతో
(వైశారద్యం) వారికి మంచిని కలిగించేవాడు, తన కులగురువులైన వశిష్ఠ మహర్షిని దశరథుడు
దర్శించాడు. ఆ బ్రహ్మపుత్రుడైన వశిష్ఠుడిని, దశరథుడు తన భార్యలతో కలిసి, అమూల్యమైన
రత్నాల లాంటి మాటలతో, వినయంతో, శ్రద్ధతో, భక్తితో, గొప్ప గౌరవాలతో సేవించాడు. వేదాలలో
ఉన్న ప్రణవం (ఓంకారం) పరమాత్మతో కలిసే విధంగా, ఆయనను పూజించి, తన రెండు చేతులను ముకుళించి
నమస్కరిస్తూ ఇలా విన్నవించుకున్నాడు.
విశేషములు:
ఈ వచనంలో రాజు ఎంత గొప్పవాడైనా తన
గురువును ఎంత గౌరవంగా చూసుకోవాలో వివరించబడింది. దశరథుడి వినయం, భక్తి ఇక్కడ హైలైట్
చేయబడ్డాయి.
406.
శా|| అయ్యా ; తావక సత్తపోమహిమ రాజ్యాంగంబులందెన్నడు౯ | డయ్యంబోదొకఁడేని లేవితరక ష్టంబుల్మహాభ్యున్నతుల్
| వెయ్యో లక్షయొ పచ్చతోరణలె యే వెంట౯శుభోల్లాసమే | నెయ్యంబు ల్మన దేశపుంబ్రజలకు నిద్రంబులేనేఁటికి౯
తాత్పర్యము:
'అయ్యా! మీ గొప్ప తపస్సు ప్రభావం వల్ల
రాజ్యంలోని ఏ భాగంలోనూ ఎటువంటి దుఃఖం లేదు. కష్టాలు లేవు, కానీ గొప్ప సంపదలు ఉన్నాయి.
వెయ్యి లక్షల పచ్చతోరణాలు కట్టినట్లుగా ఎప్పుడూ శుభమే, సంతోషమే. మన దేశ ప్రజలకు ఎప్పటికీ
స్నేహం ఉంది, నిద్రకు ఆటంకం లేదు.'
విశేషములు:
దశరథుడు తన రాజ్యం ఎంత సంపదతో, సంతోషంతో
ఉందో చెబుతూ, దానికి కారణం వశిష్ఠుడి గొప్ప తపోబలమే అని వినయంగా చెప్తున్నాడు.
407.
క|| భువి నబలుండర్థాయువు, కవితాదూరుండు జడుఁడు ఖలుఁడల్పధనుం | డవినయవంతుఁడు నిజధ, ర్మవిరతుఁడునులేఁడు
నీస మర్థతకతన౯
తాత్పర్యము:
'ఈ భూమి మీద మీ సామర్థ్యం వల్ల బలహీనుడు,
తక్కువ ఆయువు కలవాడు, కవిత్వం తెలియనివాడు, బుద్ధిలేనివాడు, దుర్మార్గుడు, పేదవాడు,
వినయం లేనివాడు, తన ధర్మాన్ని పాటించనివాడు ఒక్కడూ లేడు.'
విశేషములు:
వశిష్ఠుడి తపోబలం వల్ల ప్రజలందరూ ఎంత
సుఖంగా, ధర్మబద్ధంగా ఉన్నారో ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
408.
తే|| తలఁచినప్పుడె వృష్టితా వలచుఁ కృషికి, దోడు కోరిక లెల్లఁ తో డ్తో ఫలించుఁ | కలిగెఁ
కృతకృతధర్మత ఘనతయింత, వరలె నాకల్మి నీబ్రహ్మ వర్చసమున
తాత్పర్యము:
'తలచుకున్నప్పుడే వర్షం కురుస్తుంది,
వ్యవసాయానికి సహాయం చేస్తుంది. కోరికలన్నీ వెంటనే ఫలిస్తాయి. నేను ధర్మం చేసిన వాడిగా
ఇంత గొప్ప కీర్తిని పొందాను. నా ఈ సంపదంతా మీ బ్రహ్మ తేజస్సు వల్లే వచ్చింది.'
విశేషములు:
గురువుల ఆశీస్సులు ఉంటే ప్రజల సుఖాలు,
కోరికలు ఎంత త్వరగా తీరుతాయో దశరథుడు ఇక్కడ స్పష్టం చేస్తున్నాడు.
409.
తే|| ఉన్నవిన్నియుఁ కొదుకయ్యే నొకటఁ దనకుఁ | తండ్రి; నీస్నుషలందు సుతప్రకాశ | మొదవకుండుటచూవె
గు రూక్తులందు | శ్రోతకుఁ ప్రబోధపదనిజ జ్యోతిభాతి
తాత్పర్యము:
'తండ్రి! అన్నీ ఉన్నప్పటికీ నాకు ఒక
లోపం ఉంది. మీ కోడళ్ళలో (నా భార్యలలో) పుత్రులు పుట్టకపోవడం చూసి బాధ పడుతున్నాను.
ఇది గురువుల మాటలు వినే శిష్యుడికి జ్ఞానం రానట్లుగా ఉంది.'
విశేషములు:
దశరథుడికి అన్ని సంపదలు ఉన్నప్పటికీ,
పుత్ర సంతానం లేని లోటు ఎంత బాధ కలిగిస్తుందో ఈ పద్యంలో వ్యక్తమవుతుంది. గురువులకు
తన బాధను చెప్పుకోవడం ఇక్కడ గమనించవచ్చు.
410.
క|| అదియొకశల్యముగతి నా, యెదనాటినదయ్య దాన నేయెడ సుఖముల్ | గుదురఁగ నేరవచట మద,వదమాత్యేనసభఁ
ప్రాజ్ఞ వర్యులమాడ్కి౯
తాత్పర్యము:
'ఆ బాధ నా గుండెలో ఒక ముల్లు లాగా
దిగిపోయింది. దానివల్ల నాకు ఎక్కడా సుఖం ఉండటం లేదు. బుద్ధిమంతులైన మంత్రుల సభలో కూడా
ఏకాగ్రత ఉండటం లేదు.'
విశేషములు:
సంతానం లేని బాధ రాజుని ఎంతగా పీడిస్తుందో,
అది ఆయన విధులకు కూడా ఆటంకం కలిగిస్తుందని ఇక్కడ తెలుస్తోంది.
411.
తే|| ఎన్ని విభవంబులున్నఁ తానెన్నిజన్న | ములు సుదానమ్ములునొనర్చి మురియుచున్న | గను
నెసంతానహీనతఁ గాంచి నరుఁడు | పైతృకఁపుఋణమనునబ్ధి పారమనఘ
తాత్పర్యము:
'ఎంత సంపద ఉన్నా, ఎన్ని యజ్ఞాలు, దానాలు
చేసినా, పుత్రులు లేనివాడు పితృదేవతల రుణం అనే సముద్రాన్ని దాటలేడు.'
విశేషములు:
హిందూ ధర్మం ప్రకారం, పుత్రులు లేకపోతే
పితృదేవతలకు చేయాల్సిన రుణం తీరదు. ఆ లోపాన్ని దశరథుడు ఇక్కడ ప్రస్తావిస్తున్నాడు.
412.
శా|| నాయన్నా; ధరయెన్ని రత్నములఁ గన్నం దానినే నేలిన౯ | పాయంజాల దపుత్రతాకలితమా పన్నత్వమెన్నాళ్లకు౯
| శ్రేయంబెట్లగునాకు వంశ్యులు స్వధల్చేఁతప్పినమ్మీ దలే | వో; యంచర్థము డాఁచుకొందురఁట
తారుత్సాహ సంశూన్యులై
తాత్పర్యము:
'నా అన్నయ్యా! భూమి ఎన్ని రత్నాలను
ఇచ్చినా, నేను ఎంత పాలించినా, పుత్రులు లేకపోవడం వల్ల వచ్చిన బాధ ఎప్పటికీ పోదు. నాకు
ఎలా శ్రేయస్సు కలుగుతుంది? వంశీయులు లేకపోతే శ్రాద్ధ కర్మలు తప్పిపోతాయని, పితృదేవతలు
నిరుత్సాహంతో, దానం చేసేవాళ్లు లేరని భావించి తాము సంపాదించిన ధనాన్ని దాచి పెట్టుకుంటారు.'
విశేషములు:
వంశం నిలబడాలంటే పుత్రులు ఉండటం ఎంత
అవసరమో, లేకపోతే పూర్వీకులకు జరిగే నష్టం గురించి దశరథుడు ఇక్కడ ప్రస్తావిస్తున్నాడు.
413.
తే|| ఐహికాముష్మికములన నలరు రెండు | సుఖములుండు సపత్యాప్తి సొంపుగనిన | నొకఁడుగలుగునొ
యదియులే కుండునొక్కొ | యొండుపున్నెమ్ములను బ్రహ్మ యోగివర్య
తాత్పర్యము:
'పుత్రులుంటే ఇహలోక, పరలోక సుఖాలు
రెండూ ఉంటాయి. కానీ ఇతర పుణ్యకార్యాల వల్ల ఒక సుఖం మాత్రమే లభించవచ్చు, లేదా అది కూడా
లభించకపోవచ్చు. ఓ గొప్ప బ్రహ్మజ్ఞానీ!'
విశేషములు:
సంతానం వల్ల లభించే సుఖం, ఇతర పుణ్యకార్యాల
వల్ల లభించే సుఖం మధ్య వ్యత్యాసాన్ని దశరథుడు వివరిస్తున్నాడు.
414.
క|| కానఁ ప్రజాలోపమున, న్నేనయమునఁ కాలుకొనఁగ నీకెరియింప౯ | కానింత వల సెఁపొరల న, నూనజ్వరసన్ని
పాత యుక్తుని భంగి౯
తాత్పర్యము:
'కాబట్టి ప్రజలను పోషించాల్సిన నేను,
ఈ బాధ వల్ల గొప్ప జ్వరంతో బాధపడుతున్నవాడిలా బాధపడుతున్నాను.'
విశేషములు:
సంతానం లేని బాధను దశరథుడు జ్వరంతో
పోల్చడం ద్వారా ఆ బాధ తీవ్రతను తెలియజేస్తున్నాడు.
415.
ఉ|| పెంచితినంశుమత్కులముఁ ప్రేమ నిజాశ్రమలీల ముంగిట౯ | మించితినేర సాలమన మేకొనుకీర్తిలత
ల్గుణప్రసూ | నాంచితవాసనల్ శ్రితబు ధాళులుఁ పొల్చెడునిన్ని యంజెడ౯ | సంచితమయ్యెవంధ్యత
ప్రసహ్యమెనీకుఁ తపోధనో త్తమా
తాత్పర్యము:
'నేను గొప్ప సూర్యవంశాన్ని ప్రేమతో
పెంచాను. నా ఆశ్రమంలాంటి రాజ్యంలో శ్రేష్ఠమైన మేడి చెట్టులాంటి కీర్తిలత పెరిగింది.
నా గుణాలనే పూల పరిమళాలు వ్యాపించాయి. విద్వాంసులు నన్ను ఆశ్రయించారు. ఇవన్నీ ఉన్నప్పటికీ
సంతానం లేకపోవడం అనే లోపం నాలో ఉంది. ఓ గొప్ప తపస్వీ! ఇది మీకు సహించదగినదా?'
విశేషములు:
వంశం, కీర్తి, గుణాలు, పండితుల ఆశ్రయం
వంటివన్నీ ఉన్నప్పటికీ, పుత్రులు లేని బాధ ఎంత తీవ్రమైనదో దశరథుడు ఈ పద్యంలో వ్యక్తం
చేస్తున్నాడు.
416. ఆ॥ దానివలన నన్నుఁ తలఁగఁజేయునుపాయ,
మవధరింపవలయు నయ్య; యింక | నర్కవంశ్యనృపదు రాపార్థసిద్ధులు, బ్రహ్మమూర్తి; నీకు బంట్లుగావె
తాత్పర్యము:
'అయ్యా! ఈ బాధ నుండి నన్ను తప్పించే
ఉపాయం చెప్పండి. సూర్యవంశపు రాజులకు కూడా దొరకని సిద్ధులు, ఓ బ్రహ్మస్వరూపుడా! మీ వద్ద
సేవకులు కాదా?'
విశేషములు:
దశరథుడు తన గురువును తమ బాధను తీర్చగల
ఉపాయం చెప్పమని కోరుతున్నాడు. వశిష్ఠుడి శక్తి సామర్థ్యాలను ఇక్కడ ప్రశంసిస్తున్నాడు.
417.
క|| ననుఁకావవె యని చరణము, లనువ్రాలిన నతని దృగ్జలముజాలై జా | ఱినఁ తనహృదయము నీరై, చనక్షణమాముని
స్వయోగ చర్యాంచితుఁడై
తాత్పర్యము:
'నన్ను రక్షించు' అని దశరథుడు వశిష్ఠుడి
పాదాలపై పడగా, ఆయన కళ్ళ నుండి నీళ్లు ధారగా కారాయి. ఆ దృశ్యం చూసి వశిష్ఠుడి హృదయం
కరిగి నీరైంది. వెంటనే ఆ ముని తన యోగ స్థితిని పొందాడు.
విశేషములు:
దశరథుడి వినయం, బాధ వశిష్ఠుడిని ఎంత
కదిలించాయో ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
418.
క|| కనుమూసి తెఱచి యిట్లనుఁ, చనునే యిటు వలుక భూమి జనపాలక యో | జన సేయక నినుఁపోలిన,
ఘనులకు నొకనాఁటికైనఁ కలవేకొదవల్
తాత్పర్యము:
వశిష్ఠుడు కనులు మూసి తెరిచి, 'ఓ రాజా!
ఇలా మాట్లాడటం తగునా? ఆలోచించకుండానే నీలాంటి గొప్పవారికి ఎప్పుడైనా లోటు ఉంటుందా?'
అని అన్నాడు.
విశేషములు:
వశిష్ఠుడు యోగదృష్టితో దశరథుడికి పుత్రులు
కలుగుతారని గ్రహించి, ఓదార్పుగా మాట్లాడుతున్నాడు.
419.
తే|| కారణాశ్రితయయ్యెఁ ప్రాక్తనఁపుభాగ్య | యుక్తి సంతతి దాన వంధ్యుఁడవె తలఁప | సురలు
ద్రచ్చినఁగాంచెఁ ప్రస్ఫుటత సాగ | రమ్ము తామును రత్నాక రమ్ముగా దె
తాత్పర్యము:
'గత జన్మల పుణ్యం వల్ల సంతానం కలుగుతుంది.
దీనివల్ల నువ్వు సంతానం లేనివాడివి అవుతావా? దేవతలు చిలికినప్పుడే కదా సముద్రం రత్నాలను
ఇచ్చింది? అంతమాత్రం చేత అది రత్నాకరం కాదా?'
విశేషములు:
సంతానం ఆలస్యంగా కలగడం వల్ల దశరథుడు
బాధపడనక్కరలేదని, సరైన సమయం వచ్చినప్పుడు తప్పక సంతానం కలుగుతుందని వశిష్ఠుడు ఓదార్పునిస్తున్నాడు.
420. ఆ॥ అనఘ; సుతులు నలువు
రాలోకపాలకు | లనఁగ నుద్భవింతు రమలయశులు | కాన వేగఁ పుత్ర కామేష్టిఁపొనరింప, గానవోద్యమాను
కారివగుము
తాత్పర్యము:
'ఓ పుణ్యాత్మా! లోకపాలకుల వంటి నలుగురు
పుత్రులు, స్వచ్ఛమైన కీర్తి కలవారు, నీకు పుడతారు. కాబట్టి వెంటనే పుత్రకామేష్టి యాగం
చేయడానికి సిద్ధపడు.'
విశేషములు:
వశిష్ఠుడు యోగదృష్టితో రాబోయే పుత్రుల
గురించి, వారి గొప్పతనం గురించి స్పష్టంగా చెబుతున్నాడు.
421.
క|| నీతలఁపున హయమేధం, బీతఱినొనరింపఁ కుతుక మెదిగెగద మహా | పాతకహర మది దీనికి, బాతగు
రెండుసమకూర్చుఁ ప్రకృతఫలమ్ము౯
తాత్పర్యము:
'నీ ఆలోచనలో అశ్వమేధ యాగం చేయాలని
కోరిక పెరిగింది కదా. అది గొప్ప పాపాలను పోగొడుతుంది. ఈ రెండు యాగాలు (అశ్వమేధం, పుత్రకామేష్టి)
కలిసి నీకు తగిన ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.'
విశేషములు:
వశిష్ఠుడు దశరథుడి ఆలోచన సరైనదేనని,
ఆ యాగం ద్వారా అశ్వమేధ యాగం, పుత్రకామేష్టి యాగం రెండింటి ఫలితాలు లభిస్తాయని చెబుతున్నాడు.
వ||
ఋశ్యశృంగముని చరిత్రము
422.
సీ|| మనువంశమౌక్తిక వినుమంగపతి మాన, ధని రోమపాదాఖ్యుఁ డినుఁడతండు | తన దేశమునవాన లన
రానియెడ మంత్రులను బురోహితులఁ పావనులఁకూర్చి | ఘనులార యేవెర వున నీవ్యధదొలంగు, ననఁ
కాశ్యపునిపౌత్రుఁ డనఘమూర్తి | మునిఋశ్యశృంగుఁడా యన లోకులెఱుఁగని, వనిఁతపశ్చర్యలఁ దనరుచుండు
| ననయ మంగన పూరుషుం డనెడు భేద, మునుఁ తలియనేరఁడాజ్ఞాన ఖనికినీదు | తనయనర్పించి పాణిపీ
డనమొనర్ప, జను ననావృష్టినావిని జనవిభుండు
తాత్పర్యము:
'ఓ మనువంశపు రత్నమా! వినండి. అంగదేశపు
రాజు, మానధనుడు అయిన రోమపాదుడు ఉన్నాడు. అతని దేశంలో వర్షాలు లేని సమయంలో మంత్రులను,
పురోహితులను పిలిచి, 'ఓ గొప్పవారలారా! ఏ ఉపాయం వల్ల ఈ బాధ తొలగుతుంది?' అని అడిగాడు.
అప్పుడు వారు, 'కశ్యప మహర్షి మనవడు, పుణ్యాత్ముడైన ఋశ్యశృంగుడు అనే ముని ప్రజలకు తెలియకుండా
అడవిలో తపస్సు చేసుకుంటూ ఉంటాడు. ఆయనకు స్త్రీ, పురుష భేదం తెలియదు. జ్ఞానం లేని ఆ
గొప్పవానికి నీ కూతురిని ఇచ్చి పెళ్లి చేస్తే అనావృష్టి తొలగుతుంది' అని చెప్పారు.
అది విని రోమపాదుడు.
విశేషములు:
వశిష్ఠుడు సుమంత్రుడు చెప్పిన ఋశ్యశృంగుడి
కథను మళ్లీ వివరిస్తున్నాడు. కథను గురువు చెప్పడం వల్ల దాని ప్రామాణికత పెరుగుతుంది.
423.
క|| అవ్వారితవ్రతాత్యయు, మవ్వముగూరఁగ దొసంగు మాటతలఁగ మేల్ | నివ్వటిలంగొని తేరఁగ, నెవ్వారోపుదురు
మీర యెఱిఁగింపుడన౯
తాత్పర్యము:
రోమపాదుడు 'ఆటంకం లేని వ్రతం గలవాడిని,
అమాయకుడిని, దోషం లేకుండా, మంచిగా తీసుకురావడానికి ఎవరు సమర్థులు? మీరు చెప్పండి' అని
అడిగాడు.
విశేషములు:
ఋశ్యశృంగుడిని తీసుకురావడంలో ఉన్న
ఇబ్బందులను, ఆపదలను రాజు ఆలోచిస్తున్నాడు.
424.
క|| వారునుఁ కొండొకతడవు వి, చారించియ పలికి రధిప; సంయమిదరికి౯ | వారాంగనలఁ పనుపఁజను,
వారలె యిప్పనికి నేర్చు వారలు జగతి౯
తాత్పర్యము:
వారు కాసేపు ఆలోచించి, 'ఓ రాజా! ఆ
ముని దగ్గరికి వేశ్యలను పంపడమే సరైనది. ఈ ప్రపంచంలో ఈ పని చేయగలవారు వారే' అని చెప్పారు.
విశేషములు:
ఋషిని తీసుకురావడానికి వేశ్యలే సరైనవారని
బ్రాహ్మణులు సలహా ఇవ్వడం, ఈ కథలోని ఒక ముఖ్యమైన అంశం.
425.
శా|| ఒయ్యారంబుల కాటపట్టులు విలాసోద్యాన వాసంతికల్ | సయ్యాటంబుల పంటచేలు స్మితగు చ్ఛప్రోల్లసన్మల్లికల్
| వియ్యంపున్నెఱి కందువల్బహుకలా విర్భావజన్మస్థలుల్ | నెయ్యంబయ్యలి వేణులొయ్యఁ కఱప
న్మేకొందు రెప్పట్టున౯
తాత్పర్యము:
వారిని అందాలకి ఆటపట్టులుగా, వసంతకాలపు
ఉద్యానవనాల్లో పూలలాగా, ఆటలకు అనువైన పొలాలలాగా, నవ్వుల పువ్వులలాగా, బంధుత్వాలకు సరిపోయే
వారిగా, అనేక కళలకు పుట్టిన స్థానాలుగా వర్ణించారు.
విశేషములు:
వేశ్యల అందం, కళలు, వారి ఆకర్షణీయమైన
స్వభావం గురించి ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
426.
శా|| మూలో చ్ఛేద మొనర్పఁబో రెలమికి న్మున్కొందుర ప్రాకృతం | బౌలావణ్యముఁ పెంపనేర్తురు
రస వ్యాపార పారీణత | నబాలత్వంబుననుండి గాంతుకు లసన్మాయానుభావాయిత | ల్చాలంజాల రె యేరినేనిఁ
పురికొల్పం చావగావింప౯గా౯
తాత్పర్యము:
వారు ఇతరుల మూలాలను నాశనం చేయరు, ఆనందాన్ని
పెంచుతారు. సామాన్యం కాని అందాన్ని పెంచుతారు. ప్రేమలో నిపుణులు. చిన్నతనం నుంచే మాయలు
చేయగలవారు. వారు ఎవరినైనా ప్రేరేపించగలరు.
విశేషములు:
వేశ్యలకు ఉన్న నైపుణ్యాలను, మాయలను,
వారి ప్రేరణ శక్తిని ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
427.
ఆ|| అభిమతంబులైన యైంద్రియకార్థముల్, నరమనఃప్రమాథ నంబొనర్పఁ | కూర్ప నేర్చువారు దార్ప
రే తీర్పున, బ్రహ్మచారిఁ తబిసిఁ పడసి యొరసి
తాత్పర్యము:
'కోరికలను, ఇంద్రియ విషయాలను మనుష్యుల
మనసులను కదిలించేలా చేయగలరు. అలాంటి వారు ఆ బ్రహ్మచారిని, తపస్సు చేసేవాడిని ఎలాగైనా
తమ వలలో పడేసుకుని, తీసుకురాలేరా?'
విశేషములు:
వేశ్యల మనోవిజ్ఞానాన్ని, ఇంద్రియాలను
ప్రేరేపించగల వారి సామర్థ్యాన్ని ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
428. ఆ॥ అనిన నెట్టులైన నదియొక్కఁడె
యుపాయ, మితరమౌనితరమ యెంచిచూడ | ననుచువారిఁకాంచి యవ్వారిఁపుత్తేర, వలయుననినఁ తగిన వారిఁ
పనిచి
తాత్పర్యము:
అని వారు చెప్పగా, రోమపాదుడు 'ఎలాగైనా
ఇదే ఒకే ఒక ఉపాయం. వేరే దారి లేదు' అని భావించి, వేశ్యలను పంపించమని చెప్పాడు. అప్పుడు
తగిన వారిని ఆ పనికి పంపించాడు.
విశేషములు:
అనావృష్టి బాధను పోగొట్టడానికి రోమపాదుడు
ఎలాంటి పని చేయడానికైనా సిద్ధపడ్డాడని తెలుస్తుంది.
వ||
అమాత్య శేఖరు లాక్షణంబ యవ్వారిజేక్షణల రావించిన
తాత్పర్యము:
మంత్రిశ్రేష్ఠులు ఆ వెంటనే ఆ పద్మముల
వంటి కన్నులు గల వేశ్యలను పిలిపించారు.
విశేషములు:
మంత్రివర్గంలో వేశ్యలను పిలిపించి
పని అప్పగించడం ఒక వ్యూహాత్మక చర్య.
430.
సీ|| మరు తేజులను మేటి మాటకు దీటుగాఁ, పలుకనేర్చిన రస భావవిధులు | మోహనాంగులటన్న మురువున
కెనగాఁగఁ, తమిగొల్పజాలు నేస్తఁపు మొలకలు | హేలావతీత్వప్ర హేలిక కనువుగా, స్మితరసంబికుతీపు
చెఱకుగడలు | కామవల్లరులన్న కథ సెల్ల సుమనోను, బంధం బెడలనీని పాశతతులు | నాగరవికాసపూరప్రణాలికలు
ప్ర, కాశితకలాఖిలాంగ రంగస్థలులు వి | నోదపాంచాలికలు మహా మోదకలిక, లరుగుదెంచిరి గణికల
య్యధిపుసభకు
తాత్పర్యము:
ఆ వేశ్యలు రాజు సభకు వచ్చారు. వారు
మన్మథుడి తేజస్సును మించిన అందం కలవారు, మాట్లాడటంలో నిపుణులు, భావాలను పలికించగలవారు,
కోరికలను పెంచేవారు, నవ్వులలో చెరుకు గడల వంటి వారు, కామలత లాంటి వారు, విద్వాంసులను
బంధించగలవారు, నాగరికతలో నిపుణులు, అన్ని కళల్లోనూ ప్రావీణ్యం ఉన్నవారు, ఆనందాన్ని
ఇచ్చేవారు, సంతోషాన్ని కలిగించేవారు.
విశేషములు:
ఈ పద్యం వేశ్యల అందాన్ని, వారి నైపుణ్యాలను
అత్యద్భుతంగా వర్ణిస్తుంది. మన్మథుడితో, చెరుకుగడలతో, పాశాలతో వారిని పోల్చడం గమనించవచ్చు.
431.
క|| ఆసవలామానికముల, మానుగమానించి పలికి మానవపతి య | మ్మౌనివలని కర్ణము మది, లోనెక్కొనఁతలిపి
వారి లోఁకొని యనుప౯
తాత్పర్యము:
రోమపాదుడు ఆ రత్నాల వంటి వేశ్యలను
సత్కరించి, వారిని ఉద్దేశించి, ఆ మునిని ఎలా తీసుకురావాలో పద్ధతిగా చెప్పి, వారిని
ఒప్పించి పంపించాడు.
విశేషములు:
రాజైన రోమపాదుడు వేశ్యలను పంపడంలో
ఎంత సంయమనం పాటించాడో, పనిని ఎలా చేయించాలో ఎంత పద్ధతిగా చెప్పాడో ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
వ||
వారును సంభారములందగిన యంతవట్టు గూర్చుకొని మఱియు నక్కర్జంబున కనువు పడువారినెల్లం దోడ్కొని
రాజకీయసహాయంబున నవ్వడుగుజడదారి నెలదారి నెలవుకొనియున్న కాననంబుదారివట్టిపోవుచు
తాత్పర్యము:
వారు తమకు కావలసిన వస్తువులను తీసుకుని,
ఆ పనికి తగిన వారందరినీ వెంటపెట్టుకుని, రాజు సహాయంతో ఆ బ్రహ్మచారి, శివజటాధారి అయిన
ఋశ్యశృంగుడు ఉన్న అడవికి వెళ్ళారు.
విశేషములు:
వేషధారణ, ఆహార్యం, ఇతర వస్తువులతో
వేశ్యలు అడవికి వెళ్లారని తెలుస్తోంది. ఈ యాత్రలో వారు ప్రలోభ పెట్టడానికి సిద్ధపడ్డారని
అర్థం.
433.
సీ|| తమపల్కుపలుకు చందముఁజిల్కకదు పెంచి, క్రొత్త బాణీయని యర్రెత్తిచూడఁ | తమగీతిర
సమరం దముఁతేఁటిగములాని, వింతపాకమటంచు వినుతిగూర్ప | దమపంచమస్వరార్థముఁబికా లిగ్రహించి,
చిగిరించు మోటుల కెగసి పొగడఁ | తమవ్యంజ కానుబం ధముఁకేకితతిగాంచి, వినువీధి కైచూడ్కి
వెలయఁజేయఁ | దమనడలకంచ తెగలోలిఁ తారసిలఁగఁ, తమబెళుకు చూపులకు నాస దవిలిలేడి పిండుగ్రుక్కిళ్లుమ్రింగ
నాపృథునితంబ | లాముకొని రొక్కమాత్రన క్కాముబలము
తాత్పర్యము:
వారి మాటల తీరు చిలుకలను ఆశ్చర్యపరిచి,
కొత్త బాణీ అని మెడలు చాచి చూసేలా చేసింది. వారి పాటల రసాన్ని తుమ్మెదలు తాగి, 'ఇది
కొత్త పద్ధతి' అని పొగిడాయి. వారి మధురమైన గొంతును కోయిలలు తెలుసుకుని, చిగురించే చెట్లపై
ఎక్కి పొగిడాయి. వారి అందమైన కదలికలను నెమళ్ళు చూసి, ఆకాశం వైపు చూసేలా చేశాయి. వారి
నడకలను హంసలు చూసి దగ్గరగా వచ్చి, వారి అందమైన చూపులకు ఆశపడి లేళ్ళ గుంపులు మింగడానికి
సిద్ధమయ్యాయి. ఆ విధంగా వారి అందచందాలు మన్మథుడి బలాన్ని పెంచాయి.
విశేషములు:
వేశ్యల మాటలు, పాటలు, చూపులు, నడక
ఎంత ఆకర్షణీయంగా ఉన్నాయో ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. ఈ వర్ణనలో పశుపక్ష్యాదులను కూడా ఆకర్షించే
వారి శక్తిని కవి వర్ణించారు.
434.
తే|| మలయపవనాను యోజిత మార్గకలన, సరసలాస్యంబెసఁగ భృంగ సమితిగీతు | లమరఁ చివురులు విరులొప్ప
నందగించు, నచటి గణికాతతియువారి ననుసరించె
తాత్పర్యము:
మలయ పర్వతం నుండి వచ్చిన గాలి ఆ మార్గంలో
సరసంగా నృత్యం చేస్తుండగా, తుమ్మెదల పాటలు అందంగా వినిపిస్తుండగా, చిగురులు, పువ్వులు
వికసిస్తుండగా, ఆ వేశ్యల బృందం వాటిని అనుసరించింది.
విశేషములు:
ప్రకృతి కూడా వేశ్యల రాకతో ఆనందాన్ని
పొందిందని, వారు దాన్ని అనుసరించారని ఈ పద్యం చెబుతుంది.
435.
తే|| కొమ్మయొప్పెడు ననినఁ పూరెమ్మదనరె | యనిన నీశ్యామ పుష్పిణి యయ్యె ననినఁ | పురుషసంగతి
గాంచెఁ పూ బోఁడి యనిస | నవ్వుకొందురు తమలోన నారులరసి
తాత్పర్యము:
'ఈ స్త్రీ బాగుంది' అని ఎవరైనా అంటే,
'ఈ పూవు రేకు వికసించింది' అని, 'ఈ లత పువ్వులు పూసింది' అంటే 'ఈ స్త్రీకి పురుషుడితో
సంగమం అయ్యింది' అని వారు తమలో తాము చూసి నవ్వుకుంటారు.
విశేషములు:
వేశ్యల సంభాషణలోని హాస్యం, అమాయకత్వం,
వారి భావాలను ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
436.
తే|| ఉత్తమకుమార కాశ్రయ మువిద వదలి | జటిల సంగతిఁ కనఁబోవు సరణిఁకంటె | దేవవల్లభ యోగంబు
తెరలఁ తెఱవ | యప్పలాశానుసృతి గాంచు టరయు మదియు
తాత్పర్యము:
'ఈ స్త్రీ ఒక మంచి యువకుడిని వదిలి,
జడలు కట్టుకున్న ముని దగ్గరికి వెళ్లే విధానం ఎలా ఉందంటే, ఇంద్రుడి స్నేహాన్ని వదిలి
ఒక స్త్రీ రాక్షసుడిని అనుసరించినట్లు ఉంది' అని వారు తమలో తాము అనుకుంటారు.
విశేషములు:
తాము చేస్తున్న పనిని గురించి, దానిలోని
విరుద్ధ స్వభావం గురించి వేశ్యలు తమలో తాము మాట్లాడుకోవడం ఇక్కడ గమనించవచ్చు.
437.
క|| హేలావతు లటులీలా, హేలనమేలనములొలయఁ నిందిందిర బృం | దాలీకమారమౌర్వీ, చాలనమొప్పార
నతని సాయకము లన౯
తాత్పర్యము:
ఆ వేశ్యలు, తుమ్మెదలు విల్లును కదిలించినట్లు,
వారి చూపులను, నవ్వులను మన్మథుడి బాణాల వలె ఆ మునిపై ప్రయోగిస్తూ వెళ్లారు.
విశేషములు:
వేశ్యలు తమ చూపులు, నవ్వుల ద్వారా
మునిని తమవైపు ఆకర్షించడానికి ప్రయత్నించడాన్ని ఈ పద్యం సూచిస్తుంది.
438.
క|| ఆశ్రవతాశ్రితభావము, సశ్రీకతవిశ్రుత ప్రచారముఁతగఁతా | రశ్రమత మునికుమారుని, యాశ్రమపదమెనసి
చకిత హర్షితలగుచు౯
తాత్పర్యము:
ఆ వేశ్యలు అడవిలో శ్రమ పడకుండా, వినయంగా,
విలాసంగా ముని కుమారుడి ఆశ్రమానికి చేరుకున్నారు. వారు ఆశ్చర్యంతో, సంతోషంతో ఉన్నారు.
విశేషములు:
అడవికి వెళ్లినప్పటికీ, అలసట లేకుండా
వారు మునిని చేరుకోవడం వారి పట్టుదలను సూచిస్తుంది.
439.
తే|| శమనిరతుఁడు ధీరుండా, శ్రమవాసి ప్రశ స్త్రీయుతుఁడు సంయమి సుతుఁడీ | విమలాత్ముదఱియఁజననే,
ప్రమాదమొదపునొకొ యనుచుఁ ప్రమదలలుకుచు౯
తాత్పర్యము:
ఆ స్త్రీలు 'ఈ ముని శాంతిగా, ధైర్యంగా,
గొప్ప కీర్తి కలవాడు, గొప్పవాడు. ఈ పవిత్రాత్ముడి దగ్గరికి వెళితే ఏమైనా ప్రమాదం జరుగుతుందేమో'
అని భయపడ్డారు.
విశేషములు:
ఋషి దగ్గర వారి ప్రలోభాలు పని చేస్తాయా
లేదా అని వేశ్యలు భయపడ్డారని ఈ పద్యం సూచిస్తుంది.
440.
తే|| దానికవిదూరమున నున్న తరునికుంజ | మరసి విరసంబు వొడమని యట్లుగాఁగఁ | తాపసకుమారుఁ
కనుఁగొనఁ తవులు నెదల | దగుప్రయత్నంబు తడవొండఁ తడవుచుండ
తాత్పర్యము:
వారు ఆశ్రమానికి దగ్గరలో ఉన్న ఒక చెట్ల
గుంపును చూశారు. తమకు భయం కలగకుండా ఉండేలా, తాపస కుమారుడిని చూడటానికి వారి మనసులో
ఒక ప్రయత్నం చేశారు.
విశేషములు:
ఋషిని చూడాలనే ఆసక్తి, భయం రెండూ వేశ్యల్లో
ఉన్నాయని ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
441.
ఆ|| నిత్యతృప్తుఁడతఁడు నెఱివీడి యొండొక్క, వలని కరుగఁబోఁడు వలను మెఱయ | తండ్రి సేవలందు
దవులుచిత్తంబున, నున్న చోటునందె యుండునెపుడు
తాత్పర్యము:
ఆ ఋష్యశృంగుడు ఎల్లప్పుడూ సంతృప్తిగా
ఉండేవాడు. అందువల్ల ఆ స్థలం విడిచి మరెక్కడికీ వెళ్ళడు. తండ్రికి సేవ చేయాలనే ఆలోచనతో
ఎప్పుడూ ఆ ప్రదేశంలోనే ఉంటాడు.
విశేషములు:
ఋష్యశృంగుడి సేవ, నిగ్రహం, తండ్రి
పట్ల భక్తి ఈ పద్యంలో వర్ణించబడ్డాయి.
442.
శ|| నరనారీజనముల నా, గరరాష్ట్రజవస్తువుల రకంబొకఁడేన | వ్వరవర్ణియరసి యెఱుఁగఁడు, నిరంతరాత్మానుభూతి
నెక్కొనుచుంట౯
తాత్పర్యము:
ఆ గొప్ప బ్రహ్మచారి స్త్రీ పురుషుల
గురించి, నాగరికత గురించి, దేశాల గురించి, వాటి వస్తువుల గురించి ఏమాత్రం తెలియనివాడు.
ఎందుకంటే ఆయన నిరంతరంగా ఆత్మజ్ఞానంతో ఉండేవాడు.
విశేషములు:
ఋష్యశృంగుడి అమాయకత్వం, లోకజ్ఞానం
లేని పరిస్థితి ఈ పద్యం స్పష్టం చేస్తుంది.
443.
క|| కొండొకతడవున కమ్ముని, కుండలిపతి యోగమహిత కుండలిపతి కై | దండవిడి ప్రసాదకలా, మండనుఁడై
కనులుదెఱచి మానితరీతి౯
తాత్పర్యము:
కొంతసేపటికి ఆ ముని, యోగాన్ని వదిలి,
శాంతంగా, ప్రశాంతంగా కళ్ళు తెరిచాడు.
విశేషములు:
తపస్సులో ఉన్న ఋషి యోగాన్ని విడిచి
బయటికి వచ్చిన సందర్భం ఇది.
వ||
విశ్రాంతికై యాశ్రమంబుచెంగటి బహిరంగణంబునం దవశంబైన దైవవశంబునం బరిక్రమించుచుండ
తాత్పర్యము:
విశ్రాంతి కోసం ఆయన ఆశ్రమానికి దగ్గరలో
ఉన్న బయటి ప్రాంగణంలో, దైవం వల్ల అటుగా వెళ్ళాడు.
విశేషములు:
ఋషి అటుగా రావడం దైవ సంకల్పమని కవి
చెబుతున్నారు.
445.
సీ|| పోఁకమ్రాఁకులలోని పొడుపుచందురుఁకూర్చు, మొగిజడల్గలనగు మోమువాని | బాలభాస్కరులీల
బయలు పెట్టఁగఁజాలి, దెసలాని మెఱయు బల్తేజువాని | సంచఱెక్కలతళ్కు లందు కెందమ్మినా, బటిక
ఁపుర బేరొప్పు పాణివానిఁ | చిక్కమందిడిన మేల్సింగారమనవల్క, లాసుబద్ధమగు నెమ్మేనివాని
| సంగములఁ పులక లెసంగ నంగనలు క | నుంగొని రసంగు రుచిజితా నంగు మంగ | ళాంగు సంగీకృతస
దేక సంగుఁజిత్ప్ర | సంగు హతభంగు నాఋష్య శృంగునచట
తాత్పర్యము:
ఆ వేశ్యలు అక్కడ ఋష్యశృంగుడిని చూశారు.
ఆయన పోక చెట్ల మధ్యలో ఉన్న చంద్రుడిలా, జడలు ఉన్న అందమైన ముఖం కలవాడు. ఉదయిస్తున్న
సూర్యుడిలా ప్రకాశవంతంగా, తేజస్సు కలవాడు. తుమ్మెద రెక్కల లాంటి పారదర్శకమైన ఎర్రని
అరచేతులు కలవాడు. వల్కల వస్త్రాలను కట్టుకున్న శరీరం కలవాడు. అందరూ ఆకర్షించేవాడు,
మన్మథుడిని మించిన అందం కలవాడు, మంగళకరమైన అంగములు కలవాడు, జ్ఞానంతో ఉన్నవాడు, జ్ఞానాన్ని
ఇచ్చేవాడు, పరాజయం లేనివాడు.
విశేషములు:
ఋష్యశృంగుడి అందాన్ని కవి ఇక్కడ అద్భుతంగా
వర్ణించారు. చంద్రుడు, సూర్యుడు, తుమ్మెద, మన్మథుడు వంటి ఉపమానాలను వాడి ఆయన సౌందర్యాన్ని
వివరించారు.
446.
ఆ|| అమ్మహానుభావు నల్లంతఁ కనినంత, వారికొదవె మేని వడకుతోడ | బాష్పవారి హృష్ట భావమట్లుండ
గ, భీరభావ మొండు తీరుగనియె
తాత్పర్యము:
ఆ గొప్పవాడిని చూడగానే వారి శరీరాలు
వణికాయి. ఆనందంతో కళ్ళ నుండి నీళ్లు వచ్చాయి. ఒక కొత్త గంభీరమైన భావం వారిలో కలిగింది.
విశేషములు:
ఋషిని చూడగానే వేశ్యలలో కూడా భక్తిభావం,
గంభీరత, ఆనందం కలిగాయని ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
447.
క|| ఇట్టలమగునిజ ధైర్యం, బెట్టెటొ మదిఁ కుదుకుకొలిపి హేలావతులా | గుట్టెడలనీక మదనుని,
పట్టఁపురాణులన మెలఁగఁ పాల్పడిరంత౯
తాత్పర్యము:
ఆ వేశ్యలు ఎలాగో తమ ధైర్యాన్ని కూడదీసుకుని,
తమ ప్రణాళికను వదలకుండా, మన్మథుడి రాణులలాగా ప్రవర్తించడానికి సిద్ధమయ్యారు.
విశేషములు:
ఋషి పట్ల భయంతో పాటు, తమ పనిని పూర్తి
చేయాలనే పట్టుదల కూడా వారిలో ఉన్నాయని ఈ పద్యం సూచిస్తుంది.
448.
సీ|| ఒక పల్లవోష్ఠి తానుల్లాస మొప్పార, మేలిపూరెమ్మకై కేలుసాఁచు | నొకగంధగజయాన యొయ్యారమున,
సల్ల, కీలతఁపెనఁగొని కేళిసలుపు | నొకమధుకర వేణి యున్నతశ్రుతిఁదెల్వి, తేటకుదీటుగాఁ
పాటపాడు | నొక చిలుకలకొల్కి యుద్రేకమున రస, మొలుక నిబ్బరమైన పలుకువలుకు | నొక్కకలకంఠకంఠి
వేఱొక్క మధుర | వాణితో వాక్ప్రసంగంబు వఱలఁజేయు | నొక చకిత బాలహరిణాక్షి యోగిచంద్రు
| వల బెళుకు చూడ్కులఁ కలంక మొలయఁజూచు
తాత్పర్యము:
ఒక స్త్రీ సంతోషంగా మంచి పువ్వు కోసం
చెయ్యి చాచింది. ఒక ఏనుగు నడక లాంటి స్త్రీ ఒక తీగను చుట్టుకుని ఆడింది. ఒక తుమ్మెద
లాంటి జడలు కల స్త్రీ మధురమైన గొంతుతో పాట పాడింది. ఒక చిలుక లాంటి మాటలు కల స్త్రీ
ఉద్రేకంతో భావాలను నింపి మాట్లాడింది. ఒక కోయిల లాంటి గొంతు కల స్త్రీ మరొక స్త్రీతో
మాట్లాడుకుంది. ఒక లేడి పిల్ల లాంటి భయపడే కళ్ళు కల స్త్రీ తన బెళుకు చూపులతో ఆ ముని
మనసులో అలజడి కలిగించడానికి చూసింది.
విశేషములు:
వేశ్యలు ఆ మునిని తమవైపు ఆకర్షించడానికి
ఎలా ప్రయత్నించారో ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. వారి ప్రవర్తన ద్వారా ముని మనసులో అలజడి కలిగించడానికి
చూశారు.
449.
తే|| ఏప్రపంచస్థితియు మున్నె యెఱుఁగఁడట్టి | దీప్రశుభమూర్తి యానాఁడు తెలిసికొనునె
| వక్రభావానుకలితలౌ వారి తెఱఁగు | సక్రమాత్మానుష క్తిఁపొసంగుఁగాక
తాత్పర్యము:
ఎప్పుడూ ప్రపంచంలో ఏమి జరుగుతుందో
తెలియని ఆ శుభమూర్తి, ఈ వేశ్యల దురుద్దేశాన్ని తెలుసుకుంటాడా? ఆయన ఆత్మజ్ఞానంతో ఉంటాడు.
విశేషములు:
ఋష్యశృంగుడి అమాయకత్వం, ఆయన తపస్సు
గురించి ఇక్కడ చెబుతున్నారు. ఆయన వేశ్యల మాయను అర్థం చేసుకోలేదని సూచిస్తున్నారు.
450.
క|| వారిఁకని సవిస్మయుఁడై, వారనికుతుకమున మౌని వరులని చేరం | చీరె నుపచరింప శశి, న్గేరు
మొగము లోరసేసి నెలఁతలు నవ్వ౯
తాత్పర్యము:
వారిని చూసి ఆశ్చర్యపోయిన ఋషి, కోరికతో
'మీరు గొప్ప మునులు కదా' అని వారిని పలకరించాడు. వారిని సేవించడానికి దగ్గరికి పిలిచాడు.
అప్పుడు ఆ స్త్రీలు చంద్రుడిని మించిన తమ ముఖాలను పక్కకు తిప్పి నవ్వుకున్నారు.
విశేషములు:
ఋషి అమాయకత్వం, వేశ్యల కుటిలత్వం ఇక్కడ
స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆయన వారిని మునులు అనుకోవడం, వారు నవ్వుకోవడం కథలోని ఉత్కంఠను
పెంచుతుంది.
451. క॥ భాగ్యముఫలించె నిత్తఱి,
యోగ్యలమైతిమి మహాత్ము యోగివరుయసౌ | భాగ్యమలర సేవింపఁగ, వాగ్యతుఁడటుపిలిచె మేలి వలనొప్పార౯
తాత్పర్యము: 'ఈ సమయంలో మన అదృష్టం ఫలించింది. మనము గొప్ప యోగి అయిన ఈ మహాత్ముడిని
సేవించడానికి అర్హత పొందాం. ఆయన మధురంగా మాటలాడుతూ మమ్మల్ని దగ్గరికి పిలిచాడు.'
విశేషములు: ఋష్యశృంగుడు వారిని మునులు అని పిలవగానే వేశ్యలు సంతోషంతో
తమలో తాము అనుకున్న మాటలు ఇవి. తమ పని సులభం అవుతుందని వారు భావించారు.
452.
ఆ|| అనుచుఁ చేరనరిగి యమ్మహామహుఁగాంచి | బ్రహ్మమూర్తి; యొంటి బరఁగుచుంటి | విట్టికొననమున
నెట్టికగ్జముముట్టి | కొనెనొ తెలుపుమది య గూఢమేని
తాత్పర్యము: అని అనుకుంటూ వేశ్యలు ఆ గొప్పవాడి దగ్గరికి వెళ్లి, 'ఓ బ్రహ్మస్వరూపా!
మీరు ఈ అడవిలో ఒంటరిగా ఎందుకు ఉంటున్నారు? మీకు ఏ అవసరం ఉందో అది రహస్యం కాకపోతే దయచేసి
చెప్పండి' అని అడిగారు.
విశేషములు: వేద్యలు చాలా తెలివిగా, గౌరవంగా మునిని పలకరించి, ఆయన విశ్వాసాన్ని
పొందడానికి ప్రయత్నించడం ఈ పద్యంలో కనిపిస్తుంది.
453. క॥ అనివార లడుగ నెన్నఁడుఁ,
కనియెఱుఁగడు కామ్యరూప కలనాంచితమౌ | జన మట్టులగుట హార్దం, బునఁతనవృత్తంబు దెలుపఁ పూనెఁతలఁపున౯
తాత్పర్యము: వారు అలా అడగగానే, ఋషి ఆశ్చర్యపోయాడు. ఎందుకంటే ఆయన కోరికలను
కలిగించే ఆకారాలు, రూపాలు ఉన్న మనుషులను ఎప్పుడూ చూడలేదు. అందువల్ల ఆ అమాయకత్వంతో తన
వృత్తాంతాన్ని వారికి చెప్పడానికి సిద్ధపడ్డాడు.
విశేషములు: ఋష్యశృంగుడి అమాయకత్వం, లోకజ్ఞానం లేనితనం ఈ పద్యంలో స్పష్టంగా
కనిపిస్తుంది. ఇతరులను నమ్మే స్వభావం కలవాడని తెలుస్తోంది.
454. ఆ॥ పరఁగు కాశ్యపునకుఁపౌత్రుండ
నే విభం | డక మునీంద్రుసుతుఁడఁ ప్రకటమెకద | నాదువర్తనంబు నామధేయము ఋశ్య | శృంగకలన నెక్కొనంగనుటయు
తాత్పర్యము: 'నేను గొప్ప కాశ్యప మహర్షికి మనవడిని. గొప్ప ముని అయిన విభండకుడికి
కొడుకును. నా పేరు, నా ప్రవర్తన (ఋష్యశృంగుడి వంటి ప్రవర్తన) మీకు తెలిసిందే కదా.'
విశేషములు: ఋష్యశృంగుడు తన వంశాన్ని, పేరును చెబుతున్నాడు. ఆయనకు తన పేరుతో
ఒక గుర్తింపు ఉందని తెలుస్తోంది.
455. ఆ॥ గురుఁడు నేను నిచటఁ
కూర్చు స్వాశ్రమపద | మున వసింతు మెపుడు మొనయ మొండు | చోటు బ్రహ్మచర్య శుభవర్తనంబున
| నుందు నమ్మహాత్ము నోజఁకొలిచి
తాత్పర్యము: 'నా తండ్రి, గురువు అయిన విభండకుడితో నేను ఇక్కడే మా ఆశ్రమంలో
ఉంటాము. బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటిస్తూ, ఆయనకు సేవ చేస్తూ ఉంటాను.'
విశేషములు: ఋషి తన జీవితం గురించి, తన తండ్రి పట్ల ఉన్న భక్తి గురించి
చెబుతున్నాడు.
456. క॥ ఇయ్యదెమాయాశ్రమవన,
మయ్యలు విచ్చేయుఁడచటి కంచితమగు మీ | నెయ్యము శుభదర్శనమును, వెయ్యాఱులుఁకూర్చెనాకు విధియోగమున౯
తాత్పర్యము: 'ఇదిగో! ఇది మా ఆశ్రమం. ఓ మహానుభావులారా! ఇక్కడికి రండి. మీ
ప్రేమ, మీ శుభదర్శనం నాకు అదృష్టవశాత్తు గొప్ప సంతోషాన్ని ఇచ్చాయి.'
విశేషములు: ముని తన అమాయకత్వంతో వేశ్యలను ఆశ్రమానికి ఆహ్వానిస్తున్నాడు.
457. క॥ మీకందఱకు సమర్చన,
నాకొలఁదికిఁ తగినయటు లొనర్చిద నిచ్చో | నేకాహ మొలసియుండుట, ప్రాకట మాతిథ్యవిధికిఁ ప్రాంగణమగుట౯
తాత్పర్యము: 'మీ అందరికీ నా శక్తి మేరకు పూజ చేస్తాను. ఈ రోజు ఇక్కడే ఉండండి.
అతిథ్యానికి ఈ ప్రాంగణం అనుకూలంగా ఉంది.'
విశేషములు: అతిథులను ఎలా సత్కరించాలో తెలియక, వారిని తన ఆశ్రమంలో ఉండమని
ఆహ్వానిస్తున్నాడు.
458. ఆ॥ అనిన నచటుచూడ సరిగిరి
వారెల్ల, రతనితోడఁ కుతుక మతిశయిల్ల | నమ్మహాత్ముఁడట్టు లవ్వారిఁగొనిచని, విష్టరములు
వేఱు వేఱ యొసఁగి
తాత్పర్యము: అని ఋషి అనగానే, వారంతా సంతోషంతో ఆ స్థలాన్ని చూశారు. ఆ గొప్పవాడు
వారిని ఆ స్థలానికి తీసుకుని వెళ్లి, అందరికీ వేర్వేరుగా ఆసనాలు ఇచ్చాడు.
విశేషములు: వేశ్యల పని సులభం అవడం చూసి వారి సంతోషం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.
459. క॥ ఇదె యర్ఘ్యం బిదె
పాద్యం, బిదె మూలము ఫలము ననుచు నేర్పడనిడి యా | సదమలమతి పూజించెను, మదవతులను ముదము
గదుర మాన్యత పొదుర౯
తాత్పర్యము: 'ఇది అర్ఘ్యం, ఇది పాద్యం, ఇది దుంపలు, ఇది పండ్లు' అని ఇస్తూ,
ఆ నిర్మలమైన మనసున్న ఋషి, గర్వించిన ఆ స్త్రీలను సంతోషంతో, గౌరవంగా పూజించాడు.
విశేషములు: ఋషి వారికి నిజంగా మునులు అనుకుని అతిథ్య సత్కారాలు చేశాడు.
దీనికి వారు ఆనందించారు.
460.
ఆ|| అట్టిపూజ లతివ లంది మిన్నంది యా, ఋషి కుమారు నెనసి యెలమిమీఱ | గౌగిలించి హర్ష గద్గదకంఠులై,
పోయివత్తుమనిరి ముని భయమున
తాత్పర్యము: ఆ స్త్రీలు ఆ పూజలను స్వీకరించి, ఆ ఋషిని దగ్గరికి తీసుకుని,
సంతోషంతో గద్గద స్వరంతో 'పోయి వస్తాం' అని భయపడుతూ అన్నారు.
విశేషములు: వేశ్యలు తమను మునులు అనుకున్న ఋషిని మోసం చేస్తున్నందుకు భయపడుతున్నారని
ఈ పద్యం సూచిస్తుంది.
461. క॥ కట్టిడి తనమఱఁ పలుకుచు,
నెట్టెటొ విడనాడి విడిది నెనసి రధృతిన | మ్మట్టున నిలలే కావల, నెట్టనచనె వారలున్న నెలవున
కతఁడు౯
తాత్పర్యము: వారిని మళ్లీ మోసం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తూ, ఎలాగోలా ఆ స్థలాన్ని
వదిలి వెళ్ళారు. అప్పుడు అక్కడ ఉండలేక, వారికి దగ్గరగా ఉన్న స్థలానికి వెళ్ళాడు.
విశేషములు: ఋషికి వేశ్యలు దూరం అవుతుంటే బాధగా ఉందని, వారిని అనుసరిస్తున్నాడని
ఈ పద్యం చెబుతుంది.
462. ఆ॥ అట్టులరిగి వారి నారసి
ననువెలి, సేసి యిచటు వేరయఁ చెల్లునొక్కొ | మిమ్ముఁ పాసి యొంటి మెలఁగంగఁగలనె ము, న్నిట్టిరౌతపస్వు
లెఱుకపడిరె
తాత్పర్యము: 'అలా వెళ్తూ నన్ను ఒంటరిగా వదిలి వెళ్లడం మీకు న్యాయమేనా?
మిమ్మల్ని వదిలి నేను ఒంటరిగా ఉండగలనా? ఇంతకుముందు ఇలాంటి గొప్ప తపస్వులు ఎవరైనా నాకు
కనిపించారా?'
విశేషములు: ఋషికి వారిపై ఎంత ఆసక్తి కలిగిందో ఈ మాటలు తెలుపుతున్నాయి.
463.
సీ|| మహనీయులార; మీమనికి యెయ్యది తపో, వర్తనం బేభంగి వఱలుచుండు | భవదాశ్రమంబు నిర్బాధకంబేకద,
ఫలముఖ్యలాభంబు వెలయుచున్నె | యేచెట్టునారల వీమేలివల్కమ్ము, లిమ్మేటి కాంతి మీకెట్టులొదవె
| మానకజపియించు మంత్రమ్ములెయ్యవి, యాచారమెయ్యది యనవరతము | నిట్టివలపుల బసుమంబు లెచటదొరకు,
నెద్ది మీశాఖ గురులెవ్వ రీశ్రుతిగతి | యీగళస్వర మీ తెల్వి యీనడతయు, నెట్టిశుశ్రూషకలన
మీకెఱుఁగనయ్యె
తాత్పర్యము: 'గొప్పవారలారా! మీరు ఎక్కడ ఉంటారు? మీ తపస్సు విధానం ఏమిటి?
మీ ఆశ్రమంలో ఏ అడ్డంకులూ లేవు కదా? అక్కడ మీకు పండ్లు దొరుకుతున్నాయా? మీరు ఏ చెట్ల
నారలతో ఈ గొప్ప వస్త్రాలు చేసుకున్నారు? మీకు ఈ గొప్ప తేజస్సు ఎలా వచ్చింది? మీరు ఎప్పుడూ
ఏ మంత్రాలను జపిస్తారు? మీ ఆచారం ఏమిటి? ఇలాంటి అందమైన భస్మం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? మీ
శాఖ ఏమిటి? మీ గురువులు ఎవరు? ఈ వేదాలలోని మార్గం, ఈ గొంతు స్వరం, ఈ తెలివి, ఈ నడక,
ఏ సేవ వల్ల మీకు తెలిసాయి?'
విశేషములు: ఋషికి లోకం గురించి ఏమీ తెలియదు. వేశ్యల అందం, వస్త్రాలు,
వేషధారణ చూసి మునుల వేషధారణ అని భావించి అడుగుతున్నాడు. వారిని ఆకర్షణీయమైన మాటలతో
పలకరిస్తున్నాడు.
464.
తే|| ఉండె నాతల నొకకొమ్మె యోగ్యులార | రెండుకొమ్ములు మీయెద నుండె మఱియుఁ | తళుకు లీనెడు
; నెమ్మేనఁ తాల్చు పేరు | లెట్టి తరుఫలబీజంబు లింతగలవొ
తాత్పర్యము: 'ఓ యోగ్యులారా! నా తల మీద ఒక కొమ్ము మాత్రమే ఉంది. కానీ మీ
శరీరంలో రెండు కొమ్ములు ఉన్నాయి. అవి మెరుస్తూ ఉన్నాయి. మీ అందమైన శరీరంపై ఉన్న ఈ పేర్లు
ఏ చెట్ల పండ్ల విత్తనాల నుండి వచ్చాయి?'
విశేషములు: ఇక్కడ ఋషి తన తలపై ఉన్న కొమ్మును, వేశ్యల రొమ్ములను పోలుస్తున్నాడు.
వారి అలంకరణను పండ్ల విత్తనాలు అనుకుంటున్నాడు.
465. క॥ అబ్బుర మొదవెడు మదిమీ,
నిబ్బరమగు బ్రహ్మచర్య నియమ మరసిన౯ | సిబ్బితివడనేల సుఖం, బుబ్బఁగ నాకానతీయ నుచితుల
రీరల్
తాత్పర్యము: 'మీ ధైర్యమైన బ్రహ్మచర్యాన్ని చూసి నా మనసు ఆశ్చర్యపోతుంది.
మీరు సిగ్గుపడనవసరం లేదు, సంతోషంగా నాకు చెప్పండి. మీరు చెప్పడానికి తగినవారు.'
విశేషములు: వేశ్యలు బ్రహ్మచర్యం పాటిస్తున్నారని ఋషి అనుకుంటున్నాడు.
వారిని పొగిడి సమాచారం రాబట్టాలని ప్రయత్నిస్తున్నాడు.
466. క॥ మీమంత్ర రహస్యము విని,
శ్రీమహితుఁడనౌదు నేనుఁ చేతో బ్జాతం | బామోదింపఁపరకలా, భామాసామ్రాజ్యపట్ట భద్రుఁడ నగుచు౯
తాత్పర్యము: 'మీ మంత్ర రహస్యం వింటే, నేను కూడా మీలా గొప్పవాడిని అవుతాను.
నా మనసు సంతోషిస్తుంది. మీరు ఇచ్చే పరకళల సామ్రాజ్యానికి రాజును అవుతాను.'
విశేషములు: ఋషి వేశ్యలను తమ విజ్ఞానం గురించి అడుగుతున్నాడు. ఆయనకు లోక
జ్ఞానం లేదు కాబట్టి, వారి మాయ మాటలను నమ్ముతున్నాడు.
467. క॥ అని మేదకుఁడమ్ముని
పలి, కినఁకేలీలోల లిదియుఁ కీడో మేలో | కననేరము తుదిముట్టక, యనివార్యము విభువిధాన మౌగాకనుచు౯
తాత్పర్యము: ఆ అమాయకుడైన ఋషి అలా మాట్లాడగా, ఆ ఆటవిడుపు కోసం వచ్చిన వేశ్యలు
'ఇది మంచిదో, చెడ్డదో మనకు తెలియదు. దైవ నిర్ణయం తప్పదు' అని అనుకున్నారు.
విశేషములు: వేశ్యలు తమ పనిలో దైవ సంకల్పం ఉందని అనుకోవడం గమనించవచ్చు.
468.
ఆ|| పలికి రిట్లటంచు బ్రహ్మర్షివర్య; నీ, యాదరమ్ముముట్టె నజునిశీర్ష | మేము నిన్నుఁకాంచి
యెఱుఁగ మన్యుల నిట్టి, వారలుందురొక్కొ వసుధలోన
తాత్పర్యము: వారు 'ఓ గొప్ప బ్రహ్మర్షి! నీ ఆదరం బ్రహ్మ దేవుడిని కూడా మించింది.
మేము నిన్ను చూసి, నీలాంటి గొప్పవారు ఈ భూమి మీద ఉంటారని తెలుసుకోలేకపోతున్నాం' అని
పలికారు.
విశేషములు: వేశ్యలు మునిని ఆకర్షించడానికి, ఆయనను పొగుడుతున్నారు.
469.
తే|| కామవృత్తిన చరియింతు మేము బ్రహ్మ | సృష్ట మొక్కొండుపద మది సిరులఁపొనరు | మేలె
యావెంట మిముబోంట్ల మేలుగాంచఁ | తలఁచి మారాకచూ; తపో ధనవరేణ్య
తాత్పర్యము: 'ఓ గొప్ప తపస్వీ! మేము కోరికలతో జీవిస్తాం. ఇది బ్రహ్మ సృష్టించిన
ఒక గొప్ప విధానం. దానిలో సంపదలుంటాయి. ఆ తర్వాత నీలాంటి గొప్పవారి మంచిని చూడాలని,
మేము ఇక్కడికి వచ్చాం.'
విశేషములు: వేశ్యలు తమ జీవన విధానాన్ని వివరిస్తూ, తమ రాకకు ఒక కారణం
చెప్తున్నారు.
470.
తే|| అనుచు నల్లనఁపలికి యయ్యతివ లతనిఁ, తీఁగలాగినగతి మతిఁ తిగిచి ద్విజకు | మార కానీతభక్ష్యాదు
లారగింపఁ, చేయ రసతృప్తుఁడై వారి జేరి ప్రీతి
తాత్పర్యము: అని మెల్లగా చెప్పి, ఆ వేశ్యలు ఆ మునిని ఒక తీగను లాగినట్లుగా
తమ వైపు ఆకర్షించి, వారు తెచ్చిన పదార్థాలను తినడానికి ఇచ్చారు. ఆ రుచికి సంతృప్తి
పడిన ఋషి వారి దగ్గరికి ప్రేమగా వచ్చాడు.
విశేషములు: వేశ్యలు తెచ్చిన ఆహారం, వారి మాటలు ఋషిని ఆకర్షించాయి. ఆయన
నియమాలను వదిలి వారి దగ్గరికి వచ్చాడు.
471. క॥ ఏచెట్టులపండ్లో యివి,
నాచెవికింజేర్పుఁడనిన నగుమొగములతో | వాచంయమ శేఖర; మా, కేచతురత నివియునెల్ల నేర్పఱపనగు౯
తాత్పర్యము: 'ఇవి ఏ చెట్ల పండ్లో నా చెవిలో చెప్పండి' అని ముని అడగగా,
వారు నవ్వుతూ 'ఓ గొప్పవాడా! మాకు తెలియదు, మేము వీటిని ఎలా తెచ్చిచ్చామో.'
విశేషములు: ఋషి అమాయకత్వం, వేశ్యల తెలివి ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
472. క॥ కొంతవడి సఖ్య మొదవిన,
నంతయు వివరించువార మావలనున నీ | చెంతనిలుచువార మొ; నీ, వంతకుఁచనుదెంతువో; నిజాస్పద
మరయ౯
తాత్పర్యము: 'కొంత సమయం గడిస్తే, మేము నీకు అన్నీ వివరిస్తాం. మేము నీ
దగ్గరే ఉంటాం. నువ్వు నీ నిజమైన స్థానానికి వస్తావా?'
విశేషములు: వేశ్యలు ఋషిని అడవిని వదిలి తమతో రావాలని కోరుతున్నారు.
473. క॥ మాయాశ్రమ మరయంగ న,
నాయాసత నిన్నుఁగొంచు సరిగెద మచ్చో | నీయాశాలత లెగువఁగ, నాయాసత్కృతుల నిచ్చలందింతు మొగి౯
తాత్పర్యము: 'మా ఆశ్రమాన్ని చూడటానికి నిన్ను శ్రమ లేకుండా తీసుకువెళ్తాం.
అక్కడ నీ కోరికలు తీరుతాయి. అక్కడ మేము నీకు తగిన సత్కారాలు చేస్తాం.'
విశేషములు: ఇది ఋషిని ప్రలోభ పెట్టడానికి వేశ్యలు వాడిన ఉపాయం.
474. క॥ నీచేతన చల్లనగా, బూచినతంగెడుసొబగునఁ
పొసఁగు నచటు నీ | మాచేయఁతగినకర్జము, లాచరణ మొనర్తు మవల నాయావిధుల౯
తాత్పర్యము: 'నీ చేతితో ఆ స్థలం చల్లగా ఉంటుంది. అక్కడ మేము చేయాల్సిన
పనులను వేర్వేరు పద్ధతులతో చేస్తాం.'
విశేషములు: వేశ్యలు తమ మాయ మాటలతో ఋషిని ఆకర్షిస్తున్నారు.
475. మ॥ పలుకుల్దేనియలొల్క
నిట్లు మునికి౯ బ్రత్యుత్తరంబిచ్చి య | య్యెలనాగ ల్కలనాగతుల్వెలయ సాహిత్యప్రకాశంబుసౌం
| పులు సయ్యాటము లారజంబు లొడికం బుల్మీఱ గీతిక్రమో | ద్వలనంబొప్ప మెలంగఁజొచ్చి రతఁడ
వ్యాజస్థితి న్మెచ్చఁగ౯
తాత్పర్యము: తేనెలాంటి మాటలతో ఆ మునికి సమాధానం ఇచ్చి, ఆ వేశ్యలు సాహిత్య
ప్రకాశంతో, అందంతో, మర్యాదతో, ఆటలతో, నృత్యంతో, మంచి పాటలతో ప్రవర్తించడం మొదలుపెట్టారు.
ఋషి అమాయకంగా వారిని మెచ్చుకున్నాడు.
విశేషములు: వేశ్యల కళలు, నైపుణ్యం ఋషిని ఆకర్షించాయి. ఆయన అమాయకంగా వారిని
మెచ్చుకున్నాడు.
476.
సీ|| తలఁగి కొండొక సేవు తఱితీపువుట్టించి, పొడసూపి మెప్పుచొప్పడ నటించి | యొయ్యారముల
మదినుయ్యెలలూఁగించి, కళలు గీల్కొలిపి వెంగలినొనర్చి | మేలిముచ్చటల సమేలంపురుచి గొల్పి,
రసపరీవాహనిర్మగ్నుఁజేసి | ఏకతం బమరంగ నేమేమొ బోధించి, మృష్టవస్తువులసంతుష్టిగూర్చి
| పోయివచ్చెద మని కూర్మి పొనర నొడివి | మఱవకుమటంచుఁ తీయని మాటలాడి | కూడివచ్చెద నేను
మీ తోడ ననెడు | పలుకు పలికించిరతని చేఁ కులుకులాండ్రు
తాత్పర్యము: ఆ వేశ్యలు కొద్దిగా దూరం వెళ్లి మళ్ళీ దగ్గరికి వచ్చి, తమ
నృత్యాలతో, అందంతో, పాటలతో, మాటలతో ఆ ఋషి మనసును తమ వైపు తిప్పుకున్నారు. అతన్ని రసంలో
ముంచి, ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు ఏమేమో బోధించి, మంచి ఆహారంతో సంతృప్తి పరిచి, 'పోయి వస్తాం'
అని ప్రేమగా చెప్పి, 'మమ్మల్ని మర్చిపోవద్దు' అని తీయగా మాట్లాడారు. చివరికి 'నేను
మీతో వస్తాను' అని ఆ ఋషి చేత పలికించారు.
విశేషములు: ఈ పద్యం వేశ్యల మోసం, వారి ఉపాయాలను వివరిస్తుంది. వారు ఋషి
మనసును ఎంతగా మార్చారో తెలుస్తోంది.
477.
ఆ|| మున్నె వారు కామ మోహనౌషధిలత, ల్నాఁడు కర్జమొదవ ఱేడువనిచె | ఇంక నెట్టికళల వంక మెలంగరే,
వేడబములుగూర్చు వెర వరయరు
తాత్పర్యము: ఆ వేశ్యలు ఎప్పటినుంచో కామంతో మోసగించే ఔషధాల వంటివారు. ఆ
రాజు వారిని ఆ పనికి పంపించాడు. ఇక వారు ఏ కళల్లో ప్రవర్తించరు? వారు మోసం చేసే ఉపాయాలు
తెలియనివారా?
విశేషములు: వేశ్యల సామర్థ్యాలను కవి ఇక్కడ వివరిస్తున్నాడు. వారు ఎంతో
తెలివైనవారని చెబుతున్నాడు.
478.
తే|| కానలోనన పొడమె మెకాలఁగలసి, మెలఁగె లోక మెఱుంగఁడు మేలిబ్రహ్మ | వసతి మెట్టె నవ్వానిఁగై
వసమొనర్చి, రెంత లెంతలు సేయ రయ్యింతు లధిప
తాత్పర్యము: ఆ గొప్ప బ్రహ్మజ్ఞాని అడవిలో పుట్టాడు, జంతువులతో కలిసి ఉన్నాడు,
లోకంలో ఏమి తెలియనివాడు. ఆ వేశ్యలు అతడిని తమ వశం చేసుకున్నారు. ఓ రాజా! ఆ స్త్రీలు
ఏమి చేయలేరు?
విశేషములు: ఇక్కడ కవి ఋషి అమాయకత్వం, వేశ్యల శక్తి గురించి చెబుతున్నాడు.
వ||
వేశ్యలు ఋశ్యశృంగుని రోమపాదుపురంబునకుం గొనివచ్చుట
479. క॥ చానలకన్నను మున్నుగఁ,
దాని ప్రయాణమ్ముసేసి తరలె నతండే | వాని తల కెక్కె నేది యదె, యానందోల్లాసమనఁగ నగుఁగా
దెయిఁక౯
తాత్పర్యము: ఆ స్త్రీల కంటే ముందుగానే ఆ ఋషి ప్రయాణం చేశాడు. అతని మనసులో
ఏదైతే సంతోషం ఉందో అదే అతనిని ముందు నడిపించింది.
విశేషములు: ఋషి ఎంత ఆతృతగా వేశ్యలతో వెళ్ళాడో ఈ పద్యం చెబుతుంది.
480. క॥ పై నంబై నది మొదలుగ,
నా నెలఁతల మేను లుసుఱు నాసగొనవ య | మ్మౌని తమమోసమరసిన, యానాఁడే కీడుమూఁడు ననుతలఁపు
మెయి౯
తాత్పర్యము: ఆ స్త్రీలు పైన వేషం వేసుకుని ఉన్నారు. ఆ ముని తమ మోసం తెలుసుకుంటే
ఆ రోజు తమకు చెడు జరుగుతుందని భయపడ్డారు.
విశేషములు: ఋషికి తమ మోసం తెలిస్తే ఎలాంటి పరిణామాలు ఉంటాయోనని వేశ్యలు
భయపడ్డారని ఈ పద్యం చెబుతుంది.
481. ఆ॥ ఎఱుక చాలకున్న నేమి;
ముగ్ధుఁడటన్న, నేమి; యెటుమెలంగు నేనినేమి ; | మున్నెముక్తిఁచూఱ కొన్నవాఁడాశుచి, మూర్తివంక
నంకమును మొనయునె
తాత్పర్యము: 'జ్ఞానం లేకపోతే ఏమిటి? అమాయకుడైతే ఏమిటి? ఎలా ప్రవర్తిస్తే
ఏమిటి? ఇదివరకే ముక్తిని పొందిన ఆ పవిత్రమైనవాడు మనవైపు ఆకర్షితుడు అవుతాడా?'
విశేషములు: వేశ్యలు తమ విజయంపై ఇంకా అనుమానంలో ఉన్నారని ఈ పద్యం సూచిస్తుంది.
482. క॥ వలరాయని రాయంచల, మెలపున
నమ్మెలఁత లతని మేలుగఁగొని యి | మ్ముల విడియింపుచు నల్లన, నలయికనొడఁ గూర్పకుండు నట్టిగతుల
చే౯
తాత్పర్యము: ఆ వేశ్యలు వల వేసిన రాయంచల మాదిరిగా, ఆ మునిని బాగా తీసుకుని,
విడిదిలో విశ్రాంతి ఇస్తూ, అలసట లేకుండా జాగ్రత్తగా నడిపించారు.
విశేషములు: వేశ్యలు తమ లక్ష్యం నెరవేరడానికి ఎంత తెలివిగా, పద్ధతిగా వ్యవహరించారో
ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
వ||
దారి వట్టిపోవుచు నెడ నెడమేలంబులొప్పార రసాలంబంబుచొప్పుచొప్పడం గల | యికలవలను లలవార్చుచు
తాత్పర్యము: మార్గంలో వెళ్తూ, మధ్యమధ్యలో ఆహ్లాదకరమైన మాటలతో, ఉల్లాసంగా,
అందంగా మాట్లాడుతూ, నవ్వుతూ, కలలతో మాయలో ముంచుతూ వెళ్ళారు.
విశేషములు: వేశ్యలు తమ మాటలతో ఋషిని ఆకర్షిస్తూ, కథలు చెబుతూ వెళ్ళారని
ఈ వచనం వివరిస్తుంది.
484.
సీ|| మునివసంత ; కిసాల ములనొప్పె నీలత, ల్సుమనోవికాసంబు జోడుగొనుచుఁ | తాప సేంద్ర
; ఫలాశఁ దనరె నీరంభాదు, లభిరూపసంపద ననువుపడుచు | మౌని మన్మథ ; రతి మలసె నీభ్రమరాలి,
విరితేనియల్గోలు వెరవుగనుచు | యమిసూర్య ; విప్పుచొ ప్పందె నీపద్మిను, ల్కరములగిలిగింత
కరులెనయుచు | జటినటేశ్వర ; కలికలఁజాలఁతనరె, నీగణిక లంచితశివోప యోగలగుచుఁ | కాననోద్భవకమనీయ
తానవోద్య, దప్సరశ్శీవిలాసంబు లనఘ ; కంటె
తాత్పర్యము: 'ఓ ముని వసంతా! ఈ లతలు చిగురులతో, పువ్వుల వికాసంతో అందంగా
ఉన్నాయి. ఓ తాపస శ్రేష్ఠుడా! ఈ అరటి చెట్లు అందంతో నిండి ఉన్నాయి. ఓ ముని మన్మథా! ఈ
తుమ్మెదలు ఆనందంతో పువ్వుల తేనెను తాగుతున్నాయి. ఓ యమి సూర్యా! ఈ పద్మినులు చేతులతో
గిలిగింతలు పెట్టేలా ఉన్నాయి. ఓ శివనటరాజా! ఈ గణికలు పువ్వుల మొగ్గల్లా మెరుస్తున్నాయి.
ఓ పుణ్యాత్మా! ఈ అడవిలో పుట్టిన అప్సరసల అందాన్ని చూశావా?'
విశేషములు: ఈ పద్యంలో వేశ్యలు ఋషిని వసంతంతో, మన్మథుడితో, సూర్యుడితో
పోలుస్తూ, ప్రకృతిని, తమ అందాన్ని కూడా ఆ పోలికలతో ముడిపెట్టి ఆకర్షిస్తున్నారు.
485.
ఉ|| నాయిక జంటఁ పాయ కధి నాయకులేనిఁచరింతు రోనుధీ | నాయక ; కంటె మాధవి పెనంగఁత గెంబురుషో
త్తమాగమం | బాయతలీల హైమవతి నందెడుఁత్య్రంబక పాదపంబు హ | ర్షాయిత బ్రాహ్మి బ్రహ్మతరు
సంగతి నంచెలయింతు రాతని౯
తాత్పర్యము: 'ఓ గొప్ప ధీనాయకా! హీరోయిన్లు హీరోను వదలకుండా అతనితోనే ఉంటారు.
వసంతం గొప్ప పురుషుడు. ఆయనను మాధవి (ఒక లత) అంటిపెట్టుకుని ఉంటుంది. త్రిమూర్తుల చెట్టు,
పార్వతిని చేరడం ఎంత గొప్పదో, బ్రాహ్మి చెట్టు, బ్రహ్మ చెట్టుతో చేరడం ఎంత ఆనందమో చూశావా?'
అని ఆ స్త్రీలు అతన్ని ఆకర్షించారు.
విశేషములు: ఈ పద్యంలో స్త్రీలు ఋషిని ప్రలోభ పెట్టడానికి, వారి శృంగార
భావాలను తెలియజేయడానికి లతలను, చెట్లను ఉపమానంగా వాడుతున్నారు.
486.
మ|| లలన ల్తాపసచంద్రు వెన్నెలబయళ్ళంగొల్చుచో మాలిమి౯ | గల లెచ్చోటఁపొసంగు నంచు నతఁడ
క్కంజారి జూపంగనా | వల నర్థాంతరవృత్తిఁగూర్చి ధృతిదై వాఱం గలావంతులీ | రలయన్నంతన మెచ్చి
పొంగుదురు వారల్స్వీయసంసిద్ధికి౯
తాత్పర్యము: ఆ స్త్రీలు ఆ ఋషిని చూస్తూ, 'కళలు ఎక్కడ ఉన్నాయి' అని ఋషి
చంద్రుడిని చూపించగా, వారు మరొక అర్ధం వచ్చేలా మాట్లాడారు. అప్పుడు ఆ స్త్రీలు 'ఓ కళాప్రవీణులారా!'
అని అనగానే, ఆ స్త్రీలు తమ పని నెరవేరినందుకు పొంగిపోయారు.
విశేషములు: ఋషి అమాయకత్వం, వేశ్యల ద్వంద్వార్థాలు ఇక్కడ తెలుస్తున్నాయి.
487. క॥ లోకజ్ఞానం బిటులా,
లోకాత్మున కెఱుకసేసి లోలాక్షులు ని | ర్మోకవి మోకముఁకనుఫణి, వీకందనరారు నతని వీనులుదనియ౯
తాత్పర్యము: ఆ చపలమైన కళ్ళు గల స్త్రీలు, లోకజ్ఞానం తెలియని ఆ మునికి లోకాన్ని
ఎలా అర్థం చేసుకోవాలో, ఎలా సర్పాలు తమ చర్మాన్ని వదిలివేస్తాయో, అలాగే తమ మాటలతో అతని
చెవులకు ఇంపైన మాటలను చెప్పారు.
విశేషములు: వేశ్యలు తమ మాటలతో ఋషికి కొత్త విషయాలను పరిచయం చేస్తున్నారని
తెలుస్తోంది.
488.
సీ|| కలయాశ్రమములోలిఁ కాచుమేల్పంటకాఁ, పర్థులపాలి క ల్పాగమంబు | నెఱివన్నె గన్నపున్నెఁపుముత్తియములప్రో,
వఖిలసత్కారార్థ యంత్రశాల | యురురుచి సురలనో రూరించువంటయి, ల్లరులొడ్లకిడుపస రాకుమందు
| సకలకలాయోగ సామ్రాజ్యవైభవం, బానందలక్ష్మీవిహారభూమి | వితతపంక వినిష్కాసి కతకబీజ, మీప్సితపదంబు
పితృముక్తి హేతు వాత్మ | సిద్ధితీర్థంబు నాఁదగి సిరుల వెలయు, నవని గార్హస్థ్య మొక్కండె
యనఘచరిత
తాత్పర్యము: 'ఓ పుణ్యాత్మా! ఈ భూమిపై గృహస్థాశ్రమం మాత్రమే గొప్పది. అది
ఆశ్రమాన్ని కాపాడుతుంది. కోరికలను తీరుస్తుంది. పుణ్యపు ముత్యాలను ఇస్తుంది. అన్ని
సత్కారాలను చేస్తుంది. దేవతలకు కూడా రుచి కలిగించే వంటశాల. అనారోగ్యాలను పోగొట్టే ఔషధం.
అన్ని కళల సామ్రాజ్యం. ఆనందానికి నిలయం. ఇది బురదను పోగొట్టే కరక్కాయ విత్తనం. ఇది
కోరుకున్న పదవి, పితృదేవతలకు ముక్తిని ఇస్తుంది. ఇది ఆత్మసిద్ధికి తీర్థం.'
విశేషములు: గృహస్థాశ్రమం యొక్క గొప్పతనాన్ని వేశ్యలు ఋషికి వివరించి,
ఆయనను ఆకర్షించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు.
489. క॥ కల వెన్ని యొ ముక్తికిఁత్రో,
వలు నిర్మలవృత్తి మెలఁగు వారికి నెందుం | తలఁగి యధఃపాతమె కను, మలఁగియుఁతలిసి కను మేలి
మార్గము దీన౯
తాత్పర్యము: 'నిర్మలమైన మనసుతో ఉండేవారికి ముక్తికి చాలా దారులు ఉన్నాయి.
కానీ లోకం గురించి తెలుసుకుని, సరైన మార్గాన్ని ఎంచుకోవాలి.'
విశేషములు: వేశ్యలు ఋషికి సలహా ఇస్తున్నట్లుగా, ఆయనను తమ మార్గంలోకి తీసుకురావడానికి
ప్రయత్నిస్తున్నారు.
490. క॥ తానొక్కఁడె గతిగాంచునుఁ,
పూనిక నెందేని యోగ పూర్ణుండైన౯ | మానుగ సురమునిపితృలో, కానందముఁకూర్చి ముక్తుడౌఁగడకిందు౯
తాత్పర్యము: 'ఒక యోగి ఒక్కడే ముక్తిని పొందుతాడు. కానీ, గృహస్థుడు దేవతలకు,
మునులకు, పితృదేవతలకు ఆనందం కలిగించి, చివరకు ముక్తిని పొందుతాడు.'
విశేషములు: గృహస్థాశ్రమం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలను వివరిస్తూ, వేశ్యలు ఋషిని
ఆకర్షిస్తున్నారు.
491. ఆ॥ నిర్మలాత్మ; జగతి
నీయెఱుంగనిదొండు, ధర్మువుండునే విధానమరసి | ఏలొకో; యుపేక్ష యింతవట్టుగృహాప్తి, కనుచుఁ
చవులు సూపి వనజముఖులు
తాత్పర్యము: 'ఓ నిర్మలమైన మనసు కలవాడా! ఈ ప్రపంచంలో నీకు తెలియని ధర్మం
ఉంటుందా? అయితే గృహస్థాశ్రమాన్ని ఎందుకు వదులుకున్నారు?' అని ఆ పద్మ ముఖాలు కల వేశ్యలు
తమ మాటలతో ఆకర్షించారు.
విశేషములు: ఇక్కడ వేశ్యలు ఋషిని ప్రశ్నిస్తున్నట్లుగా, ఆయనలో గృహస్థాశ్రమం
పట్ల ఆసక్తి పెంచడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు.
492. శా॥ అంగీకార మొకింతగాంచి
ముని హర్యక్షున్మరుల్కొల్పుచు౯ | రంగారంగఁ పురోపకంఠమహితా రామస్థలిం చేర్చి వ్యా | సంగంబొప్ప
సమస్యలందనుపుచు౯ క్ష్మాజానికాసన్నతా | పాంగ ల్వైళ మెఱుంగఁ చేసిరి స్వకీ యంబౌ కృతార్థత్వము౯
తాత్పర్యము: ఋషి అంగీకరించాడని తెలుసుకుని, ఆ వేశ్యలు, ఆ ఋషిని పట్టణానికి
దగ్గరలో ఉన్న అందమైన ఉద్యానవనానికి తీసుకువచ్చారు. అక్కడ సమస్యలను తీరుస్తూ, ఆ రాజుకు
దగ్గరగా ఉన్నారని, తమ పనిని పూర్తి చేశారని రాజుకు కళ్ళతోనే తెలియజేశారు.
విశేషములు: వేశ్యలు తమ పనిలో ఎంత తెలివిగా ఉన్నారో, ఎలా రాజుకు సంజ్ఞలతో
తెలియజేశారో ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
493. క॥ అమ్మహిపతి ప్రకృతులు
నా, కొమ్మల నేరిమికిమెచ్చు గొఱలఁగఁదగు మే | ళమ్ములు మాంగలిక విధా, నమ్ములు వెలయంగఁ
తన్మ నమ్మొలయంగ౯
తాత్పర్యము: ఆ రాజు, మంత్రులు ఆ స్త్రీల తెలివికి మెచ్చుకున్నారు. అప్పుడు
శుభకార్యాలు, శుభసూచకాలు మొదలయ్యాయి.
విశేషములు: రోమపాదుడి ఆనందం, శుభకార్యాల ఆరంభం ఇక్కడ వర్ణించబడింది.
494.
ఆ|| తోడరు పరిఢవమ్ము తో మునిచంద్రు సం, దర్శనంబొనర్పఁ తరలవఱలె | నించువేడ్క జగతి నెనయుజాడలనెప,
ర్జన్యుఁడును స్వకీయ రభసమెసఁగ
తాత్పర్యము: ఆనందంతో ఆ గొప్ప మునిని దర్శించడానికి బయలుదేరాడు. ఈ భూమిపై
వర్షం కురవడానికి దేవేంద్రుడు కూడా సిద్ధమయ్యాడు.
విశేషములు: రోమపాదుడి ఆనందం, వర్షం కురవడానికి సిద్ధంగా ఉన్న దేవేంద్రుడు
గురించి ఈ పద్యం చెబుతుంది.
495. క॥ దేవుడన వృష్టికలనల,
తో విషయం బెసఁగుప్రీతి దొరసినమౌని౯ | భావమువొంగ నరాధిపుఁ, డావెరవునఁచేరి ప్రాంచి తార్చలొనర్చె౯
తాత్పర్యము: దేవుడు వర్షం కురిపించే విధంగా, ఆ ఋషిని ఆనందంగా, రోమపాదుడు
దగ్గరికి వెళ్లి గౌరవించాడు.
విశేషములు: రాజు ఋషిని గౌరవించడాన్ని ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
496.
ఆ|| నేలపైనిఁకూర్మి వ్రాలిన నెఱియె సా, ష్టాంగ నతివిధాన మగుచునెఱయ | అందుకొనియెదత్ప
దాబ్జయుగ్మంబెట్లొ, వలనుగొననిపార వశ్యమొలయ
తాత్పర్యము: రాజు భూమిపై ప్రేమగా సాష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు. ఆ ఋషి పాదాలను
పట్టుకుని, ప్రేమతో వశం చేసుకున్నాడు.
విశేషములు: రాజు వినయం, ఋషి పట్ల ఆయన గౌరవం ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
497. క॥ నాయపరాధములెల్లం,
ద్రోయుము పెడకన్నిటికినిఁ తోయమొనర్తు౯ | స్వీయాత్మార్పణ మోముని, నాయక; యనినొడివె ధరణి
నాయకుఁడెలమి౯
తాత్పర్యము: 'నా అపరాధాలను క్షమించండి. నేను నీ పాదాలకు నా ఆత్మను అర్పించుకుంటాను'
అని ఆ రాజు సంతోషంగా అన్నాడు.
విశేషములు: రాజు తన తప్పును ఒప్పుకుని, ఋషిని గౌరవిస్తున్నాడు.
498. క॥ ముని యర్ఘ్యాదిసపర్య,
ల్గొనఁచాచినపాణి మెఱసె లోకము మనుప౯ | మొనసితి నే జీవనదుఁడ, ననియిడు నభయప్రదాన హస్తమపోలె౯
తాత్పర్యము: ముని అర్ఘ్యం వంటి సత్కారాలను స్వీకరించడానికి చాచిన చేయి,
లోకాన్ని రక్షించడానికి, 'నేను ప్రాణం ఇస్తాను' అని చెప్పే అభయహస్తంలా మెరిసింది.
విశేషములు: ఋషి గొప్పతనం, ఆయన అభయ హస్తాన్ని ఇక్కడ వర్ణిస్తున్నారు.
500.
పంచచామరము | ఉదారధీ ; భవద్వియోగ మోర్వదింక నామనం | బుదా మహత్త్వయుక్తి స్వీయ పుణ్యమెంచెఁకావున౯
| మదీయపుత్రి శాంత శాంత మానస న్గ్రహించి యు | ష్మదీయ పాదసేవ సన్బ్ర శస్తుఁ చేసి కావవే
తాత్పర్యము: 'ఓ ఉదారమైన మనసు కలవాడా! నీ ఎడబాటు నా మనసు భరించలేదు. నా
గొప్ప పుణ్యం వల్ల నా కూతురు శాంతను నీకు ఇచ్చి, నీ పాద సేవతో నన్ను గొప్పవాడిని చేసి
నన్ను రక్షించు.'
విశేషములు: రాజు ఋషిని తన కూతురిని పెళ్లి చేసుకోమని కోరుతున్నాడు. ఈ
పెళ్లి వల్ల తన గౌరవం పెరుగుతుందని చెబుతున్నాడు.
No comments:
Post a Comment