బాలకాండము 51 -90 పద్యాలు
51.
అస్థిపంజరమ్ము నటుగాంచి నగి రాముఁ,
డంగుటమునఁజిమ్మె నదియుఁ పదియు యోజనములదూర మోజవోఁబడి చది, యంగ భానుజుఁడు త థాస్తవంగ
తాత్పర్యము:
ఆ ఎముకల గూడును చూసి నవ్విన రాముడు,
తన బొటనవేలితో దాన్ని విసిరాడు. అది పది యోజనాల దూరం శక్తితో వెళ్ళి పడింది. సూర్యుడి
కుమారుడైన సుగ్రీవుడు అది చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు.
విశేషాలు:
రాముడి అపారమైన బలం ఈ పద్యంలో వ్యక్తమవుతుంది.
52.
సప్తసాలములఁ ప్రశస్తుండు భంజించె,
ప్రత్యయార్థమొక్క బాణ మనిచి
పరఁగ నది సగంబుఁ పాతాలముంగూడ ప్రక్కలించి
తూణ వరము సేరె
తాత్పర్యము:
నమ్మకం కోసం, ఆ గొప్పవాడు (రాముడు)
ఏడు సాల వృక్షాలను ఒక్క బాణంతో బద్దలు కొట్టాడు. ఆ బాణం భూమిని చీల్చుకుని పాతాళం వరకు
వెళ్లి, తిరిగి తన అమ్ములపొదికి చేరుకుంది.
విశేషాలు:
రాముడి బాణం యొక్క శక్తిని వివరించారు.
ఈ సంఘటన తర్వాత సుగ్రీవుడికి రాముడి మీద పూర్తి నమ్మకం కుదురుతుంది.
53.
అమ్మిహిరజుఁ డరుసంబున, నమ్మితినని
రాముఁగొంచు నగచరులొలయ౯
సమ్మతిఁ చనెఁ కిష్కింధకు, నిమ్మరసీవధించు
వాలి నీతండనుచు౯
తాత్పర్యము:
ఆ సూర్యుడి కుమారుడు (సుగ్రీవుడు)
సంతోషంతో "నమ్మాను" అని రాముడిని తీసుకుని, వానరులందరూ చుట్టూ ఉండగా,
"ఈయన వాలిని సంహరిస్తాడు" అని భావించి కిష్కింధకు వెళ్ళాడు.
విశేషాలు:
రాముడు వాలిని సంహరిస్తాడని నమ్మకం
కలిగిన సుగ్రీవుడు, వాలిని యుద్ధానికి ఆహ్వానించడానికి కిష్కింధకు వెళ్ళాడు.
54.
వాఁడు లేగి గర్జిలఁగ వాసవపుత్రుఁడు
రోస మొప్ప రా
గూడ దటంచు దారప్రతి కూలవచస్స్థి తిఁ
దెల్ప నా పెఁ త్రో
పాడి సహోత్థు నయ్యరిభ యంకరుఁ డేడ్తెఱ
డొల్లనేయ వీc
డోడెడు నంచు రాముఁడలుఁ గొక్కఁడు వంచి
వధించె వాసవి౯
తాత్పర్యము:
సుగ్రీవుడు గర్జించగా, ఇంద్రుడి కుమారుడైన
వాలి కోపంతో ముందుకు వచ్చాడు. "వెళ్ళకూడదు" అని తార వ్యతిరేక మాటలు చెప్పినా,
ఆమెను తోసివేసి, వాలి సోదరుడైన సుగ్రీవుడిని ఏడు చెట్లు పడిపోయేలా కొట్టాడు.
"ఇతడు భయపడుతాడు" అని భావించి రాముడు ఒక బాణాన్ని వంచి ఇంద్రుడి కుమారుడిని
(వాలిని) సంహరించాడు.
విశేషాలు:
వాలి వధ ఘట్టం ఇది. వాలి-సుగ్రీవుల
యుద్ధం, తార హితం చెప్పడం, రాముడు వాలిని సంహరించడం ఇందులో ఉన్నాయి.
55.
పలుకు సెల్ల నినజుఁ ప్రభుఁజేసెఁ కష్కింధ,
కట్లువాలిఁగూల్చి యవలవాఁడు
పనిచెఁ ప్లవగవరులఁ పనిఁబూని దిశలకు,
సీతవార్త దెలిపి సిద్ధిఁగూర్ప!!
తాత్పర్యము:
తన మాటను నెరవేర్చి, వాలిని సంహరించి,
ఆ తరువాత సుగ్రీవుడిని కిష్కింధకు రాజుగా చేశాడు. తర్వాత సీతను గురించి తెలుసుకుని
పనిని పూర్తి చేయమని వానర వీరులను అన్ని దిక్కులకు పంపాడు.
విశేషాలు:
రాముడు సుగ్రీవుడికి సహాయం చేసి, సీతను
వెతకడానికి వానరులను పంపడం ఈ పద్యంలో ఉంది.
56.
అందుబలీయుఁడౌ హనుమఁ డందఱుఁ తేర్కొన
గృధ్రరాజు ప
ల్కొంది మహార్ణవఁబు శత యోజన విస్తృతమొప్ప
దాఁటిని
ప్పందిత రాక్ష సేంద్రపరి పాలిత లంకఁ
కడంకఁ చొచ్చి త
న్మందిరభూమ్యశోకవని మానిత సీత గనుంగొనె౯ధృతి౯
తాత్పర్యము:
వారిలో బలవంతుడైన హనుమంతుడు, అందరూ
ప్రోత్సహించగా, గద్దల రాజు (సంపాతి) చెప్పిన మాటలు విని, వంద యోజనాల విస్తీర్ణం గల
సముద్రాన్ని దాటి, రాక్షస రాజు పాలించే లంకలోకి ధైర్యంతో ప్రవేశించి, రావణుడి ఇంటిలోని
అశోకవనంలో ఉన్న సీతను ధైర్యంగా చూశాడు.
విశేషాలు:
హనుమంతుడు లంకకు వెళ్లడం, సీతను కనుగొనడం
గురించి ఈ పద్యంలో వర్ణించారు. సంపాతి ఇచ్చిన సమాచారం కీలకం.
57.
రామధ్యానపరాయణ, రామామణిఁగాంచి పలుకు
రాణదలిర్ప౯
సేమమెఱిఁగించి హృద్గత, మామయముడుగ నడియాల
మాయమకోసఁగె౯
తాత్పర్యము:
రాముడి ధ్యానంలో ఉన్న సీతాదేవిని చూసి,
హనుమంతుడు తన మాటలలో పటిమ చూపించి, క్షేమ సమాచారం అందించి, ఆమె మనసులోని బాధను పోగొట్టి,
గుర్తుగా ఒక ఆభరణాన్ని ఇచ్చాడు.
విశేషాలు:
హనుమంతుడు సీతతో మాట్లాడిన విధానం,
ఆమెకు ధైర్యం చెప్పడం, రాముడికి గుర్తుగా ఆభరణాన్ని తీసుకోవడం ఈ పద్యంలో ఉంది.
58.
దేవినాశ్వసించి ధీవృత్తి యోజించి,
వనముఁ పెఱికి వైచి వఱలుతోర
ణంబు డంబుఁ పాపి జంబుమాలింబంచ, సైన్యపతుల
ద్రుంచె శ్వసననుతుఁడు
తాత్పర్యము:
సీతకు ధైర్యం చెప్పి, తెలివిగా ఆలోచించి,
అశోకవనాన్ని నాశనం చేసి, తోరణ ద్వారాన్ని కూల్చి, జంబుమాలిని పంపించి, సైన్యాధిపతులను
సంహరించాడు.
విశేషాలు:
హనుమంతుడు తన శక్తిని, తెలివిని ప్రదర్శించిన
విధానం ఇందులో ఉంది. వననాశనం, రాక్షస సంహారం గురించి చెబుతున్నారు.
59.
స ప్తమంత్రిసుతుల సమయించి శూరున, క్షునిఁగడంగి
వాయు సూనుఁడలుక
నెఱయ ముట్టి పట్టి నిప్పేష మొనరించి,
యింద్రజిద్గ్ర హేచ్ఛ నియ్యకొనియె
తాత్పర్యము:
ఏడుగురు మంత్రుల కుమారులను, అక్షకుమారుడిని
కోపంతో చంపి, వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు ఇంద్రజిత్తు చేతికి చిక్కడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
విశేషాలు:
హనుమంతుడు ఇంద్రజిత్తు చేతికి చిక్కడానికి
కారణం, బ్రహ్మాస్త్ర మహిమను గౌరవించడం. ఈ పద్యం ఆ సంఘటనను సూచిస్తుంది.
60.
పై తామహవరమునఁ తన్నేతచ్ఛరముక్తు ఁగాఁగ
నెంచియురక్షో
నేతఁ కనుంగొనఁ ప్రతిభో, పేతుఁడు మర్షించె
వారి పెనకువ లెల్ల౯
తాత్పర్యము:
బ్రహ్మాస్త్రం ద్వారా బంధించబడి, రాక్షస
రాజు (రావణుడిని) చూడడానికి, ప్రతిభావంతుడైన హనుమంతుడు వారి చేసిన అల్లరిని సహించాడు.
విశేషాలు:
హనుమంతుడు తెలివిగా రావణుడి వద్దకు
వెళ్లడానికి బ్రహ్మాస్త్రానికి లొంగినట్లు నటించాడు.
61.
తన్నుఁ కట్టియధిపు దరిఁ చేర్ప వానికి,
బుద్ధిసెప్పివాఁడు పొలియఁ చేయుఁ
డనినఁ తోఁక గాల్చు నవ్వారిఁ తెగటార్చి,
లంకగాల్చి మైధిల సుతఁగాంచి
తాత్పర్యము:
తనను కట్టి రాజు దగ్గరకు చేర్చగా,
అతడికి (రావణుడికి) మంచి మాటలు చెప్పి, "వీడిని చంపండి" అని రావణుడు ఆజ్ఞాపించగా,
తోకకు నిప్పు పెట్టడంతో, ఆ శత్రువులందరినీ నాశనం చేసి, లంకను కాల్చి, సీతను చూసి...
విశేషాలు:
హనుమంతుడు లంకను కాల్చడం, రావణుడికి
హితం చెప్పడం, సీతను తిరిగి చూడటం ఈ పద్యంలో ఉంది.
62.
ఆయమయానతిఁ కొని ప్రే, మాయతనము, మణియొసంగ
నయ్యదివేరా
మాయత్త మొనర్చెదనని, శ్రీయుతుఁ డరుదెంచెఁపతికి
సేమము దెలుప౬
తాత్పర్యము:
ఆమె ఆజ్ఞను తీసుకుని, ప్రేమతో నిండిన
ఒక మణిని సీత ఇవ్వగా, "దీనిని చూసి రాముడిని తీసుకువస్తాను" అని చెప్పి,
ఆ గొప్పవాడు తన ప్రభువుకు క్షేమ సమాచారం చెప్పడానికి బయలుదేరాడు.
విశేషాలు:
సీత ఇచ్చిన మణి, హనుమంతుడు తిరిగి
రాముడి వద్దకు వెళ్లడం గురించి ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
63.
తఱిసి రామునకుఁ ప్రదక్షిణంబొనరించి,
యాయమేయమూర్తి యధిపుఁడలర
దృష్టసీత యనుచుఁ తెలివిమై వృత్తాంత,
మెల్లఁ డెలి పె నెల్ల రుల్లసిల్ల
తాత్పర్యము:
రాముడిని చేరుకుని ప్రదక్షిణ చేసి,
ఆ గొప్ప మూర్తి అయిన హనుమంతుడు ప్రభువు ఆనందించేలా "సీతను చూశాను" అని తెలివిగా
అన్ని విషయాలు చెప్పాడు. అందరూ ఆనందించారు.
విశేషాలు:
హనుమంతుడి మాటలు, సీత క్షేమ సమాచారం
గురించి ఈ పద్యం చెబుతుంది.
64.
ఆదట సుగ్రీవసహితుఁ, ఐదయితుఁడు కపులఁ
కొంచు నరిగి సముద్రం
బాదిత్య సదృశశరముల, నాదిత్యనిభుండు
క్షోభ మందఁగఁ చేసె౬
తాత్పర్యము:
ఆదరంతో సుగ్రీవుడితో కలిసి, ఆ ప్రియమైన
రాముడు వానరులను వెంటబెట్టుకుని సముద్రానికి వెళ్ళాడు. సూర్యుడితో సమానమైన బాణాలతో,
సూర్యుడితో సమానమైన రాముడు సముద్రాన్ని కలవరపెట్టాడు.
విశేషాలు:
రాముడు సముద్రాన్ని దాటడానికి ప్రయత్నించడం,
తన బాణాలతో సముద్రుడిని భయపెట్టడం ఈ పద్యంలో ఉంది.
65.
కానుపించి నిమ్న గాపతి తనువేఁడ, నతని
వచనరచన నతనుమూర్తి
నలుని వలన సేతు వలరార నొనరించె, నబ్ధిపైని
నమరు లబ్రమనఁగ
తాత్పర్యము:
సముద్రుడు ప్రత్యక్షమై, రాముడిని వేడుకోగా,
సముద్రుడి మాటల ప్రకారం, రాముడు నలుడి సహాయంతో, దేవతలు ఆశ్చర్యపోయేలా సముద్రంపై వారధిని
నిర్మించాడు.
విశేషాలు:
సముద్రుడు రాముడికి దారి ఇవ్వడం, నలుడి
సహాయంతో సేతువు నిర్మించడం ఈ పద్యంలో వివరించబడింది.
66.
దాన లంక సొచ్చి దానవేంద్రుం గూల్చి,
సీతఁ చేర్చుకొనఁగ సిగ్గు దొనఁకఁ
పరుసములువచింపఁ పావనిజనసమ, క్షమున
జ్వలను నందు సరగనుఱి కె.
తాత్పర్యము:
ఆ వారధి ద్వారా లంకలోకి ప్రవేశించి,
రాక్షస రాజు (రావణుడిని) సంహరించి, సీతను తిరిగి పొందడానికి, రాముడు ఆమెను చూసి కఠినమైన
మాటలు చెప్పాడు. అప్పుడు ఆమె పవిత్రురాలైన ఆమె, ప్రజల సమక్షంలో వెంటనే అగ్నిలోకి దూకింది.
విశేషాలు:
రావణుడిని సంహరించిన తర్వాత రాముడు
సీతను అగ్ని పరీక్షకు గురిచేయడం ఈ పద్యంలో ఉంది.
67.
సీత౯ సుగుణోపేతం, బాతకసంహర్త్రి వహ్ని
పతికర్పింప౯
స్ఫీతానందుండాతఁడు, వీతాఘం గొనె దదుక్తి
విలసన మొలయ౯
తాత్పర్యము:
సీత గొప్ప గుణాలతో నిండినది అని, పాపాలను
నాశనం చేసే అగ్ని దేవుడు ఆమెను భర్తకు అర్పించగా, రాముడు గొప్ప ఆనందంతో, ఆమె నిర్దోషి
అని చెప్పి ఆమెను స్వీకరించాడు.
విశేషాలు:
అగ్ని పరీక్ష తర్వాత సీత పవిత్రత రుజువు
కావడం, రాముడు ఆమెను స్వీకరించడం ఈ పద్యంలో ఉంది.
68.
దేవిఁగూడి దేవ దేవుండలరె సర్వ, దేవపూజ్యుఁడగుచు
ధృతిదలిర్ప
నమ్మహాత్ముకృతి జ గమ్మఖిలము సదేవర్షి
గణము తుష్ట మయ్యె నపుడు
తాత్పర్యము:
దేవతలకు దేవుడు, దేవతలందరికీ పూజనీయుడైన
రాముడు, తన భార్యతో కలిసి సంతోషంగా ఉన్నాడు. ఆ మహనీయుడి పని (రావణ వధ) వల్ల దేవతలు,
ఋషులు, లోకాలన్నీ సంతోషించాయి.
విశేషాలు:
రావణ సంహారం తర్వాత లోకంలో శాంతి నెలకొనడం
గురించి ఈ పద్యం చెబుతుంది.
69.
రాక్ష సేంద్రు విభీషణు రాణవొనర, లంకయందభిషేకించి
శంకదక్కి
విజ్వరుండయి రాముండు వెలసెఁప్రీతిఁ,
తన్ను గృతకృత్యునిఁగ నెద తలఁచుకొనుచు.
తాత్పర్యము:
రాక్షస రాజు విభీషణుడిని లంకకు రాజుగా
పట్టాభిషేకం చేసి, సందేహం లేకుండా, జ్వరం లేనివాడిలా (శాంతంగా), తాను ధన్యుడినని మనసులో
అనుకుంటూ రాముడు సంతోషంగా ప్రకాశించాడు.
విశేషాలు:
విభీషణుడి పట్టాభిషేకం గురించి, రాముడి
గొప్పతనం గురించి ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
70.
వరము దేవతా ప్రవరులొసంగంగొని, వానరులను
జీవ వంతులుగ నొ
నర్చి పుష్పకమున నర్చనీయుఁడు సుహృ,ద్యుక్తుఁడైయయోధ్య
కొప్పఁచనియె
తాత్పర్యము:
దేవతలు గొప్ప వరాలు ఇవ్వగా వాటిని
పొంది, చనిపోయిన వానరులను బతికించి, పూజనీయుడైన రాముడు తన స్నేహితులతో కలిసి పుష్పక
విమానంలో అయోధ్యకు బయలుదేరాడు.
విశేషాలు:
రాముడు చనిపోయిన వానరులను బతికించడం,
అయోధ్యకు తిరిగి ప్రయాణం చేయడం ఈ పద్యంలో ఉంది.
71.
క్రమమొలయ భరద్వాజా, శ్రమమెనసి నయమ్ము
కడుఁపొ సగ సత్యపరా
క్రముఁడు భర తాంతికమునకు, విమలుం పవనసుతుఁప్రీతి
వెలయంబని చె౯
తాత్పర్యము:
క్రమంగా భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమానికి
చేరుకుని, ఆ సత్యపరాక్రమవంతుడు, పవిత్రమైన హనుమంతుడిని భరతుడి దగ్గరకు సంతోషంగా పంపించాడు.
విశేషాలు:
అయోధ్యకు వెళ్ళే ముందు రాముడు హనుమంతుడిని
భరతుడి దగ్గరకు పంపడం గురించి ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
72.
అచటివార్త లెల్ల హనుమక్రమ్మఱవచ్చి,
తెలుపఁ పుష్పకమునఁ తేజరిల్లి
నందితుండు మోద మందినందిగ్రామ, మునకుఁచనియె
సురలు మునులుఁపొగడ
తాత్పర్యము:
అక్కడి విషయాలన్నీ హనుమంతుడు తిరిగి
వచ్చి చెప్పగా, రాముడు పుష్పక విమానంలో ప్రకాశిస్తూ, సంతోషంతో నందిగ్రామానికి వెళ్ళాడు.
దేవతలు, మునులు ఆయనను పొగిడారు.
విశేషాలు:
హనుమంతుడు భరతుడిని కలిసి తిరిగి రావడం,
రాముడు అయోధ్యకు వెళ్ళడం గురించి ఈ పద్యం చెబుతుంది.
73.
తమ్ములతోడఁ కూడి స్వమ తమ్ము మతమ్మని
యెల్లవారు నే
సమ్మున సుబ్బియాడ రభ సమ్మెసఁగ౯ చడలుజ్జగించి
సీ
తమ్మ నిజాంక పీఠి విన యాంచితలక్ష్మి
సలంకరింప రా
జ్యమ్ము నయమ్మునం కొనె మహమ్మిదె యంచమురుల్
ల్నుతింపఁగా౯
తాత్పర్యము:
తన తమ్ములతో కలిసి, ప్రజలందరూ
"మా అభిప్రాయమే నీ అభిప్రాయం" అని సంతోషంగా చెప్పగా, వేగంగా జడలు వదిలిపెట్టి,
సీతమ్మ తన ఒడిలో వినయంతో కూడిన లక్ష్మిలా అలంకరించుకోగా, రాముడు ధర్మంతో రాజ్యాన్ని
స్వీకరించాడు. దేవతలు ఆ గొప్పతనాన్ని పొగిడారు.
విశేషాలు:
రాముడు తిరిగి అయోధ్యకు వచ్చి రాజ్యాభిషేకం
చేసుకోవడం ఈ పద్యంలో ఉంది. జడలు వదిలిపెట్టడం అంటే బ్రహ్మచర్యం విడిచి రాజధర్మాన్ని
స్వీకరించడం అని అర్థం.
74.
ముజ్జగమ్ము ప్రహృష్టమ్ము ముదితమునయి
తనరెఁ తుష్టిపుష్టులను సు ధార్మికము
ని
రామయమ్ము నరోగము నైతన ర్చెఁ
తద్దదుర్భిక్ష భయవర్జి తమ్మునయ్యె,
తాత్పర్యము:
మూడు లోకాలు సంతోషించాయి. సంతృప్తి,
సంపదలు నిండి, ధర్మబద్ధంగా, రోగాలు లేకుండా, కరువు భయం లేకుండా అయ్యింది.
విశేషాలు:
రామరాజ్యంలో ప్రజల పరిస్థితిని ఈ పద్యం
వివరిస్తుంది.
75.
పుత్రమృతిఁ కన రెందునే పురుషులెపుడు,
నారులపతివ్రతలుగారు ఢీ లేరువిధవ
లగ్నిజము వాతజము భయం బాపజంబు, జ్వరకృతంబును
లేవుత చ్ఛాసనమున
తాత్పర్యము:
ఆయన పాలనలో ఏ పురుషుడు కూడా తన కుమారుడి
మరణాన్ని చూడలేదు. ఏ స్త్రీ కూడా పతివ్రత కానిది లేదు. ఏ విధవ కూడా ధైర్యం కోల్పోలేదు.
అగ్ని వల్ల, గాలి వల్ల, నీటి వల్ల, జ్వరం వల్ల వచ్చే భయాలు లేవు.
విశేషాలు:
రామరాజ్యం ఎంతటి గొప్పదో ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
ఆదర్శవంతమైన పాలనను ఇందులో వర్ణించారు.
76.
క్షుద్భయములేదు తస్కర సూచకాది
భయములునుఁ పెరయవు రామ పాలనమునఁ
కృతయుగమునందపోలె లక్ష్మీసమృద్ధి
నెగడుఁ పురములు రాష్ట్రము ల్నియతి
వెలయ
తాత్పర్యము:
రాముడి పాలనలో ఆకలి భయం, దొంగలు, మోసం
చేసేవారి భయాలు లేవు. కృతయుగంలోలాగా పట్టణాలు, రాజ్యాలు సంపదతో నిండి ప్రకాశించాయి.
విశేషాలు:
రామరాజ్యంలోని సంపద, భద్రత ఈ పద్యంలో
వర్ణించబడ్డాయి.
77.
నిత్య ప్రముదితులై యే, యత్యయములు లేక
శుభము లందుదురు ప్రజల్
సత్యము దప్పి చరింపర, సత్యాగ్రహవృత్తులనుచు
జాల్కొన రెందున్
తాత్పర్యము:
ప్రజలు ఎప్పుడూ సంతోషంగా, ఎలాంటి అపాయాలు
లేకుండా, శుభాలను పొందారు. సత్యాన్ని తప్పి ప్రవర్తించలేదు, అసత్యాల కోసం మొండిగా వాదించలేదు.
విశేషాలు:
ప్రజల నైతిక విలువలు, సత్యనిష్ఠ ఈ
పద్యంలో ఉన్నాయి.
78.
తతసువర్ణము లశ్వమేధ శతములఁ పొ
నర్చు గోకోటులిచ్చు బు ధార్చితుఁడ్రు
మ
హాయశు డసంఖ్యధనము బ్రాహ్మణులకొసఁగు
శతగుణసు రాజవంశముల్ జగతినిలుపు
తాత్పర్యము:
అతను (రాముడు) వంద అశ్వమేధ యజ్ఞాలు
చేసి, అనేక కోట్ల బంగారాన్ని, ఆవులను బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాడు. గొప్ప కీర్తిని పొందాడు.
వంద గొప్ప రాజవంశాలను ఈ భూమి మీద నిలిపాడు.
విశేషాలు:
రాముడి దాతృత్వం, యజ్ఞాలు, ఆయన పాలనా
విధానం ఈ పద్యంలో ఉన్నాయి.
79.
చాతుర్వర్ణ్యంబును స్వ, స్వాతత ధర్మమునఁ
గూర్చు నవహితమతియై
శ్రీతరుణీశుం డారఘు, నేత ప్రజాపాలనమ్ము
నిర్ణయ మొప్ప౯
తాత్పర్యము:
ఆ లక్ష్మీపతియైన రాముడు, జాగ్రత్తగా,
నాలుగు వర్ణాల వారిని వారి వారి గొప్ప ధర్మాలలో నిలిపి, ప్రజలను పాలించాడు.
విశేషాలు:
రాముడు నాలుగు వర్ణాల వారిని వారి
వారి ధర్మాల ప్రకారం పాలించిన విధానం ఈ పద్యంలో వర్ణించబడింది.
80.
దశవర్ష సహస్రమ్ములు, దశవర్షశతములు
రాజ్య ధర్మ తపస్యం
దశవదన నిధనకారి త్రి, దశ వందితుఁడూని
యవల తత్పదమెనయు౯
తాత్పర్యము:
పది వేల పది వందల సంవత్సరాలు (పదకొండు
వేల సంవత్సరాలు) రాముడు రాజ్య పాలన, ధర్మం, తపస్సు చేసి, రావణుడిని సంహరించినవాడు,
దేవతలతో పూజించబడినవాడు, ఆ తరువాత తన పదవిని పొందాడు.
విశేషాలు:
రాముడు పదకొండు వేల సంవత్సరాలు పాలించాడని,
చివరికి స్వర్గానికి వెళ్ళాడని ఈ పద్యంలో ఉంది.
81.
ఇది పవిత్రము పాపఘ్న మించుపుణ్య
మఖిల వేదసమ్మతము రామాయణమ్ము
భక్తి నెవ్వాఁదు పఠియించుఁ ప్రాజ్ఞుఁడతఁడు
బంధనిర్ముక్తుఁ డే ముక్తి పదముఁగాంచు
తాత్పర్యము:
ఈ రామాయణం పవిత్రమైనది, పాపాలను నాశనం
చేసేది, పుణ్యం ఇచ్చేది, అన్ని వేదాలచే అంగీకరించబడినది. ఏ తెలివైనవాడు దీనిని భక్తితో
పఠిస్తాడో, అతడు బంధాల నుండి విముక్తుడై, మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
విశేషాలు:
రామాయణ పారాయణం వల్ల కలిగే ఫలితాన్ని
ఇక్కడ వివరించారు.
82.
ఆయుష్యంబగు నీ రా, మాయణముం చదివి మనుజుఁ
డఖలైశ్వర్య
శ్రీయుతుఁడై మని చరమ, ప్రాయంబున స్వర్గమెనయు
బంధుజనులతో౯
తాత్పర్యము:
ఈ ఆయువును పెంచే రామాయణాన్ని చదివిన
మనిషి అన్ని ఐశ్వర్యాలను, సంపదలను పొంది, చివరి దశలో బంధుజనులతో కలిసి స్వర్గానికి
వెళ్తాడు.
విశేషాలు:
రామాయణ పారాయణ ఫలితంగా ఐహిక, పారమార్థిక
లాభాలు కలుగుతాయని కవి వివరించారు.
83.
ద్విజుఁడు వాగృషభతఁగాంచి తేజరిల్లు
క్షత్రియుఁడు భూమిపతియౌ ప్రశస్త విభవ
మందు వైశ్యుండు శూద్రకుం డౌ మహాత్ముఁ
డించు నీ రాము చరితఁ పఠించునేని
తాత్పర్యము:
ఈ రాముడి చరిత్రను పఠిస్తే బ్రాహ్మణుడు
వాక్కులో గొప్పతనం పొందుతాడు, క్షత్రియుడు గొప్ప ఐశ్వర్యంతో భూమికి అధిపతి అవుతాడు,
వైశ్యుడు లాభాలు పొందుతాడు, శూద్రుడు కూడా గొప్పవాడవుతాడు.
విశేషాలు:
రామాయణ పారాయణ వల్ల కలిగే ఫలాలను వర్ణం
బట్టి వివరించారు.
84.
అని నారదుఁ డెఱిఁగించిన, వినివాక్య
విశారదుండు విజ్ఞుఁడు ధర్మ్యం
డనితరుఁడు నాకుజుఁడు ముని, తనశిష్యులతోడ
నతనిఁ తద్దభజించె౯
తాత్పర్యము:
అని నారదుడు చెప్పగా, మాటలలో గొప్ప
పండితుడు, జ్ఞాని, ధర్మనిష్ఠ గల వాల్మీకి మహర్షి తన శిష్యులతో కలిసి ఆయనను గొప్పగా
పూజించాడు.
విశేషాలు:
నారదుడు చెప్పిన రామకథను విని వాల్మీకి
పొందిన ఆనందం, నారదుడి పట్ల చూపిన గౌరవం ఇక్కడ ఉంది.
85.
అటు యథావిధి పూజితుం ఐతనర్చి, దివ్యముని
నారదుఁడు సేరె దివికిఁపొదలి యతనినామంత్రితుం చేసి యభ్యనుజ్ఞ, మలసి సంమోదవార్ధిని ర్మగ్నుఁడగుచు
తాత్పర్యము:
ఆ విధంగా పూజలు అందుకుని, గొప్ప ముని
అయిన నారదుడు వాల్మీకిని ఆశీర్వదించి, సంతోషంతో ఆనంద సాగరంలో మునిగి స్వర్గానికి వెళ్ళాడు.
విశేషాలు:
నారదుడు రామకథ చెప్పి స్వర్గానికి
తిరిగి వెళ్ళడం ఈ పద్యంలో ఉంది.
86.
క్షణములోన దేవ సంయమి దివికట్టు, లరుగ
నమ్మునీంద్రుఁ డబ్రమొదవ
చాహ్నవికి సదూర సంస్థితయై పొల్చు,
తమసఁతఱిసెనాహ్ని కములొనర్ప
తాత్పర్యము:
క్షణంలో దేవ ముని స్వర్గానికి వెళ్ళిపోగా,
ఆ మునులలో శ్రేష్ఠుడు (వాల్మీకి) ఆశ్చర్యంతో గంగా నదికి సమీపంలో ఉన్న తమసా నదికి స్నానం
చేయడానికి వెళ్ళాడు.
విశేషాలు:
నారదుడు వెళ్ళిపోయిన తర్వాత వాల్మీకి
దినకృత్యాలను కొనసాగించడానికి తమసా నదికి వెళ్ళడం ఈ పద్యంలో ఉంది.
87.
ముని తమసాతీరమునకు, చని శిష్యుంగాంచి
మాన సం బుప్పొంగ౯
తన ప్రాజ్ఞభావకలనా, వినిర్మలత్వముతనర్చు
విధినిట్లనియె౯
తాత్పర్యము:
ఆ ముని తమసా నది ఒడ్డుకు వెళ్లి, శిష్యుడిని
చూసి, మనసులో ఆనందంతో, తన తెలివి, పవిత్రత ప్రకాశించే విధంగా ఇలా అన్నాడు.
విశేషాలు:
తమసా నది ఒడ్డున వాల్మీకి తన శిష్యుడితో
మాట్లాడిన సందర్భం ఇది.
88.
ఓ భరద్వాజ యీతీర్థ ముత్తమంబ, కర్దమమునై
ప్రసన్నాంబు ఘటనఁపొనరి
సన్మనుష్యుల సన్మాన సంబపోలె, కడుమనోహగతం
బొడ కట్టెఁకనుము
తాత్పర్యము:
"ఓ భరద్వాజా! ఈ తీర్థం చాలా ఉత్తమమైనది.
బురద లేకుండా, స్వచ్ఛమైన నీటితో నిండి, మంచి మనుషుల మనసులా చాలా అందంగా కనిపిస్తోంది,
చూడు."
విశేషాలు:
తమసా నదిని మంచి మనిషి మనసుతో పోల్చారు.
వాల్మీకి మనసులోని భావాలు ఈ పద్యంలో వ్యక్తమవుతున్నాయి.
89.
ఉంచుము కలశము మామక, మంచితమగు వల్కలమ్ము
నందిమ్ము వెస౯
సంచితము లెడలనియ్యెడ, నించుసలిలమందు
స్నాన మేనొనరింతు౯
తాత్పర్యము:
"కలశాన్ని, నా మంచి వల్కలాన్ని
త్వరగా ఇవ్వు. నేను ఈ ప్రదేశంలో ఉన్న మంచి నీటిలో స్నానం చేస్తాను."
విశేషాలు:
వాల్మీకి తన శిష్యుడిని స్నానానికి
సిద్ధం చేయమని ఆదేశిస్తున్న సందర్భం ఇది.
90.
అనిపలుక భరద్వాజుం, డనితరగురుభక్తి
నియతుఁ డై యమ్ముని కొ
య్యనఁ చీరవసన మొసఁగె౯, ఘనుడది గొని
హృద్వికాస కలితుండయ్యె౯
తాత్పర్యము:
అని చెప్పగా, గొప్ప గురుభక్తి కల భరద్వాజుడు,
ఆ మునికి తన వస్త్రాలను అందించాడు. ఆ గొప్పవాడు వాటిని తీసుకుని మనసులో ఆనందంతో ఉన్నాడు.
విశేషాలు:
గురు-శిష్యుల మధ్య సంబంధం, భరద్వాజుడి
వినయం ఈ పద్యంలో వ్యక్తమవుతుంది.
(ఈ
పద్యం తర్వాత వాల్మీకి క్రౌంచ పక్షుల జంటను చూసి, అందులో ఒక దానిని వేటగాడు చంపగా శ్లోకం
పలికి రామాయణానికి మూలమైన శ్లోకాన్ని కనుగొంటాడు. ఆ తర్వాతే ఆయన రామాయణ రచనను ప్రారంభిస్తారు.)
No comments:
Post a Comment