బాలకాండ - 91 -160 పద్యాలు
ఆ. నెగడుగనిన వాఁడు నియతేంద్రియుఁడు ముని,
విభుఁడు చూచె నచట విపులవిపిన మొకఁడు
దానిపొంత నొగిఁగాంచె ననపాయి,
క్రౌంచమిధున ముదిత కలరవమ్ము
తాత్పర్యము:
మహా తేజస్సు కలవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు
అయిన వాల్మీకి మహర్షి ఒక విశాలమైన అడవిని చూశాడు. ఆ అడవి పక్కనే జంటగా ఉన్న క్రౌంచ
పక్షులు సంతోషంగా శబ్దాలు చేస్తూ కనిపించాయి.
విశేషములు:
ఈ పద్యం వాల్మీకి మహర్షి పవిత్రమైన
పుణ్యక్షేత్రానికి వెళ్ళిన సందర్భాన్ని వివరిస్తుంది. ఆయన తన ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకున్న
నియతమైన ముని. క్రౌంచ పక్షుల జంటను చూడడం కథకు ముఖ్యమైన మలుపు.
తే. అందు రతిలాలసమ్ముఁబు మండజమ్ము
నియత వైరుండు పాపని శ్చయుఁడు నగుని
పాదుఁ డొక్కండు పడవైచె సంయమీంద్రుఁ
డరయుచుండ నొక్కింతయు నడరులేక
తాత్పర్యము:
అక్కడ, ప్రేమ క్రీడల్లో మునిగి ఉన్న
ఆ క్రౌంచ పక్షుల జంటలో ఒక మగ పక్షిని, పాపభీతి లేనివాడు, క్రూరుడు అయిన ఒక వేటగాడు
(నిషాదుడు) ముని చూస్తూ ఉండగానే ఏ మాత్రం భయం లేకుండా వేటాడాడు.
విశేషములు:
ఈ పద్యం క్రౌంచ పక్షిని చంపిన వేటగాడి
దుర్మార్గమైన చర్యను వివరిస్తుంది. 'నియత వైరుండు' అంటే ఎల్లప్పుడూ శత్రుత్వం వహించేవాడు,
'పాపనిశ్చయుఁడు' అంటే పాపం చేయాలని నిశ్చయించుకున్నవాడు అని అర్థం. ఈ సంఘటన రామాయణ
రచనకు ప్రేరణగా నిలిచింది.
క. నేలంబొరలుచు శోణిత,
జాలంబొడలెల్లనెఱయ సమసెడు మగని౯
సోలుచు వలగొనియేడ్చెను,
లోలాక్షితదీయజాయ లుప్తాశయయై
తాత్పర్యము:
నేలపై పడిపోయి, రక్తం ప్రవహిస్తుండగా
మరణిస్తున్న తన మగ పక్షిని చూసి, దాని ప్రియురాలు (ఆడ క్రౌంచ పక్షి) కలత చెందిన మనస్సుతో
దాని చుట్టూ తిరుగుతూ దుఃఖంతో ఏడ్చింది.
విశేషములు:
ఈ పద్యం ఆడ క్రౌంచ పక్షి పడిన దుఃఖాన్ని
వర్ణిస్తుంది. 'శోణితజాలం' అంటే రక్తం సమూహం, 'లుప్తాశయయై' అంటే ఆశలు కోల్పోయి, నిరాశతో
అని అర్థం. ఈ దృశ్యం వాల్మీకి మహర్షిని తీవ్రంగా కలచివేసింది.
ఆ. సహితమైన పత్రి సహచారి మత్తంబు
తామ్రచూడ మగుచు ధరణివ్రాలఁ
దద్వియుక్త యగుచుఁ దరతరంబఱచు న
య్యాడుపులుఁగు, గాంచి యమివరుండు
తాత్పర్యము:
తన జంటతో ఉన్న మగ పక్షి ఎర్రటి కళ్ళతో
నేలపై పడి చనిపోగా, దానిని కోల్పోయిన ఆ ఆడ పక్షి గట్టిగా ఏడుస్తూ ఉండటాన్ని ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు
చూశాడు.
విశేషములు:
ఈ పద్యంలో క్రౌంచ పక్షి మరణం, దాని
సహచరి విలాపం స్పష్టంగా వర్ణించబడ్డాయి. 'తామ్రచూడ మగుచు' అంటే ఎర్రటి కళ్ళు కలదిగా,
'తద్వియుక్త' అంటే దానిని కోల్పోయి అని అర్థం. ఈ దృశ్యం వాల్మీకి హృదయాన్ని ద్రవింపజేసింది.
క. ధర్మాత్ముఁడు కరుణామయుఁ,
డర్మిలిముదమందు ఖగము నట్లడఁచిన యా
ధర్మేత రేచ్ఛు లుబ్ధుని,
కర్మమరసి క్రౌంచినెంచి కడువడిఁబలికె౯
తాత్పర్యము:
ధర్మం తెలిసినవాడు, కరుణతో నిండిన
మనసు కలవాడు అయిన వాల్మీకి, ప్రేమతో ఉన్న పక్షిని చంపిన ఆ అధర్మచిత్తుడైన వేటగాడి పని
చూసి, క్రౌంచి పక్షిని తలుచుకొని వెంటనే ఇలా పలికాడు.
విశేషములు:
ఈ పద్యం వాల్మీకి హృదయంలో కలిగిన మార్పును
తెలియజేస్తుంది. ఆయనకు వేటగాడిపై కోపం, క్రౌంచిపై జాలి కలిగాయి. ఈ భావాల కలయికతోనే
ఆయన నోటి నుండి శ్లోకం వెలువడింది. 'ధర్మేతరేచ్ఛు' అంటే ధర్మానికి విరుద్ధమైన కోరిక
కలవాడు, 'లుబ్ధుని' అంటే వేటగాడిని అని అర్థం.
శ్లో॥ మా నిషాద ప్రతిష్ఠాం త్వ, మగమః శాశ్వతీ స్సమాః,
యత్క్రౌంచమిథునా దేక, మవధీః కామమోహితమ్
తాత్పర్యము:
ఓ వేటగాడా! నీవు ఈ లోకంలో శాశ్వతమైన
కీర్తిని పొందలేవు. ఎందుకంటే, జంటగా ప్రేమలో ఉన్న క్రౌంచ పక్షులలో ఒకదానిని నీవు చంపావు.
విశేషములు:
ఇదే రామాయణానికి మూలమైన తొలి శ్లోకం.
శ్లోకం అంటే శోకం నుండి పుట్టింది అని అర్థం. వాల్మీకి పడిన శోకం కారణంగా ఈ శ్లోకం
ఆయన నోటి నుండి అప్రయత్నంగా వచ్చింది. ఇది అనుష్టుప్ ఛందస్సులో ఉంది.
తే. ఓ నిషాదుండ యీ యిల నుండఁబోకు
మింక శాశ్వతులగు సమ లేల నీకుఁ
గ్రౌంచ మిధునంబు లోన నొక్కండు కామ
మాహితముఁ బొరిగొంటివి మోసమనక
తాత్పర్యము:
ఓ వేటగాడా, నీవు ఈ భూమిపై ఎప్పటికీ
శాశ్వతమైన కీర్తిని పొందలేవు. ఎందుకంటే, ప్రేమలో ఉన్న క్రౌంచ పక్షుల జంటలో ఒకదాన్ని
నీవు ఏమాత్రం ఆలోచించకుండా చంపావు.
విశేషములు:
ఇది పై శ్లోకానికి తెలుగు అనువాదం.
ఇందులో నిషాదుడిని నేరుగా సంబోధించడం ద్వారా వాల్మీకి కోపం వ్యక్తమవుతుంది. 'శాశ్వతులగు
సమ లేల నీకు' అంటే శాశ్వతమైన సంవత్సరాలు అంటే కీర్తి, సుఖం నీకెందుకు అని అర్థం.
ఆ. అనుచుఁ బలికి పలికినంతలౌ తద్దశఁ,
గూర్చి చర్చసే సెఁ గోవిదుండు
శకునిఁగాంచి శోక జనితార్తి నిట్లంటి,
నేమినుడియొ యిదియు నెట్లొదవెనొ
తాత్పర్యము:
ఆ మాటలు పలికిన తర్వాత, పండితుడైన
వాల్మీకి తన స్థితి గురించి తానే ఆలోచించుకున్నాడు. "ఈ పక్షిని చూసి, శోకం వల్ల
ఇలా అన్నాను. ఇది ఎలాంటి మాట? ఇది ఎలా వచ్చింది?" అని ఆశ్చర్యపోయాడు.
విశేషములు:
వాల్మీకి నోటి నుండి వచ్చిన మాటలు
తనకు కూడా అర్థం కాలేదు. అవి ఒక నియమబద్ధమైన ఛందస్సులో ఉండటం చూసి ఆయన ఆశ్చర్యపోయాడు.
ఇది ఒక సాధారణ వాక్యం కాదు, ఒక పద్యం అని ఆయన గ్రహించాడు.
తే. శ్రీనివాసుండ యీ యిల స్థితిఁ దలిర్చు
మింక శాశ్వతులై సమ లెలయుచుండఁ
గ్రౌంచ మిధునంబు లోన నొక్కండు కామ
మోహితముఁ బొరిగొన్న య ప్పున్నెమునను
తాత్పర్యము:
ఈ పద్యం శ్లోకానికి మరొక అర్థాన్ని
ఇస్తుంది. 'మా నిషాద' అంటే 'ఓ నిషాదా' కాకుండా 'మా' అంటే లక్ష్మీదేవి, 'నిషాద' అంటే
విష్ణువు, అంటే లక్ష్మీదేవిని తన నివాసంగా చేసుకున్నవాడా అని శ్రీరాముడిని ఉద్దేశించి
మరొక అర్థాన్ని చెప్పినట్లు వాల్మీకి భావించాడు. ఆ విధంగా, "ఓ శ్రీనివాసా! క్రౌంచ
పక్షిని చంపిన వేటగాడిని చంపి, లోకానికి మేలు చేసినందుకు నీవు ఈ లోకంలో శాశ్వతమైన కీర్తిని
పొందు" అని అర్థం చెప్పుకున్నాడు.
విశేషములు:
ఇక్కడ శ్లోకానికి ఉన్న రెండు విభిన్న
అర్థాలు చెప్పబడ్డాయి. ఒకటి శాపం, మరొకటి ఆశీర్వాదం. ఇది రామాయణ మహాత్మ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.
రామకథలో ఉండే దైవీశక్తిని సూచిస్తుంది.
క. అను నియ్యర్థాంతరమునుఁ,
గనుపట్టెడు స్పష్టముగనుఁ గష్టుఁడు
మడిసె౯
సునియమయుతమై యీనుడి,
దనరారెడు దీని కెద్ది తావలమొక్కో
తాత్పర్యము:
ఈ విధంగా శ్లోకానికి ఒక అర్థంలాగే
మరొక అర్థం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. దుర్మార్గుడైన వేటగాడు చనిపోయాడు. ఈ పద్యం గొప్ప
నియమంతో, ఒక క్రమంతో ఉంది. దీనికి మూలం ఏమిటో? అని వాల్మీకి ఆలోచించాడు.
విశేషములు:
శ్లోకం వెనుక ఉన్న దైవిక శక్తిని,
దాని నియమబద్ధతను వాల్మీకి గ్రహిస్తాడు. ఈ మాటలు కేవలం శోకం నుండి పుట్టలేదు, ఒక మహత్తరమైన
ఉద్దేశంతో వచ్చాయని తెలుసుకున్నాడు.
క. అని మతిమంతుఁడు చింతిలి,
ముని మతిఁగొని శిష్యుతోడ మునుకొని
పలికె౯
తన మనమునఁ బొడకట్టిన,
యను భావముదెలుప నుత్సు కాత్ముండగుచు౯
తాత్పర్యము:
అని ఆ తెలివైన ముని ఆలోచించి, తన మనస్సులోని
భావాన్ని తెలియజేయడానికి ఆసక్తితో తన శిష్యుడితో ఇలా అన్నాడు.
విశేషములు:
ఈ పద్యం వాల్మీకి తన శిష్యుడితో శ్లోకం
గురించి చెప్పడానికి సిద్ధపడటాన్ని వివరిస్తుంది. ఈ సంఘటన రామాయణ రచనకు నాంది పలికింది.
ఆ. అన్న పాదబద్ధ మక్షర సమము తం,
త్రీలయాన్వితంబు తెఱఁగుపడియె
శ్లోకమనఁగఁజెల్లు శోకార్తుఁడననగు,
నాదునోట వెడలి ననిచెఁగాన
తాత్పర్యము:
"అన్నా! ఇది పాద నియమంతో, అక్షరాల
సంఖ్యతో, వీణ యొక్క లయతో కూడినదిగా ఉంది. నా దుఃఖం (శోకం) నుండి వెలువడినది కాబట్టి
దీనిని 'శ్లోకం' అని పిలవవచ్చు" అని వాల్మీకి తన శిష్యుడితో చెప్పాడు.
విశేషములు:
ఈ పద్యం 'శ్లోకం' అనే పదానికి నిష్పత్తిని
తెలియజేస్తుంది. శోకం (దుఃఖం) నుండి పుట్టినది కాబట్టి శ్లోకం అని పేరు వచ్చింది. వాల్మీకి
తన నోటి నుండి వెలువడిన మాటలలోని గొప్పదనాన్ని ఇక్కడ వివరించాడు.
క. ఒండొకఁడు గాదనిన శి,
ష్యుండునుఁ గడుసంతసిల్లి యోజ నెఱపె
నై
యుండక పోవదనుచు ముని,
మండలపతి యుబ్బె ముదము మల్లడిగొనఁగ౯
తాత్పర్యము:
శిష్యుడు దానికి కాదనకుండా చాలా సంతోషించి,
"అవును, అది నిజమే" అని చెప్పాడు. దాంతో మునులకు అధిపతి అయిన వాల్మీకి సంతోషంతో
పొంగిపోయాడు.
విశేషములు:
వాల్మీకి చెప్పిన మాటకు శిష్యుడి అంగీకారం
లభించింది. ఇది శ్లోకం యొక్క ప్రామాణికతను ధ్రువీకరించినట్లయింది. ఈ సందర్భంలో వాల్మీకి
సంతోషం అవ్యక్తంగా వర్ణించబడింది.
ఉ. అంతటఁ దీర్ఘరాజమున యందు యథావిధి
స్నాతుఁడై రసా
భ్యంతర మప్పదం బెద స మాహితుఁడై తలపోయుచ౯
వనో
పాంతము సేరఁగా సరిగె నామునికాంతుఁడు
ఛాత్రుఁడట్లు ధీ
మంతుఁడు పూర్ణ కుంభముసు మాళమునంగొని
వెంటనంటిరా౯
తాత్పర్యము:
ఆ తర్వాత, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు (వాల్మీకి)
తీర్థరాజమైన నదిలో శాస్త్రోక్తంగా స్నానం చేసి, ఆ పద్యం (శ్లోకం) యొక్క లోతైన అర్థాన్ని
మనసులో ధ్యానిస్తూ తన ఆశ్రమం వైపు వెళ్ళాడు. తెలివైన శిష్యుడు కూడా నిండుగా నీరున్న
కుండను తీసుకొని ఆయన వెనుకే వెళ్ళాడు.
విశేషములు:
ఈ పద్యం వాల్మీకి ఆశ్రమానికి తిరిగి
వెళ్ళే దృశ్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. శ్లోకం యొక్క లోతైన అర్థాన్ని ఆయన ఇంకా ఆలోచిస్తూనే
ఉన్నాడు. శిష్యుడు గురువుకు సేవ చేసే విధానాన్ని ఇక్కడ చక్కగా చూపించారు.
క. ఆశిష్యునితో నట్లు మ,
హాశయుఁ డాశ్రమము సేరి యాశావిరతి౯
శ్రీశధ్యాన తదీయక,
థాశంసాతత్పరాత్ముఁ డై యుండంగా౯
తాత్పర్యము:
ఆ శిష్యుడితో కలిసి ఆ మహాత్ముడు ఆశ్రమానికి
చేరుకున్నాడు. అక్కడ కోరికలు లేకుండా, శ్రీమన్నారాయణుడిని ధ్యానిస్తూ, ఆయన కథను చెప్పుకోవడానికి
ఆసక్తిగా ఉన్నాడు.
విశేషములు:
వాల్మీకి మహర్షి ఆశ్రమంలో గడిపే విధానాన్ని
వివరిస్తుంది ఈ పద్యం. ఆయన కేవలం ఒక సాధారణ ముని కాదు, భగవంతుడిని ధ్యానిస్తూ, ఆయన
కథను చెప్పాలని ఆసక్తిగా ఉన్నాడు. ఇది రామాయణ రచనకు మానసిక సిద్ధతను సూచిస్తుంది.
ఆ. బ్రహ్మలోకకర్త ప్రభుఁడు స్వయంప్రభుఁ,
డా చతుర్ముఖుఁడు మ హామహుండు
తనకుఁదా నెవచ్చె మునిఁగాంచఁ దచ్చింత,
వాపి చిత్తశాంతి వఱలఁజేయ
తాత్పర్యము:
అప్పుడు బ్రహ్మ లోకాలకు అధిపతి, తానే
స్వయంగా వెలిగినవాడు, గొప్పవాడు అయిన చతుర్ముఖ బ్రహ్మ స్వయంగా వాల్మీకి దగ్గరకు వచ్చాడు.
ఆయన మనసులోని చింతను తొలగించి, మనశ్శాంతి కలిగించడానికి వచ్చాడు.
విశేషములు:
ఈ పద్యం బ్రహ్మదేవుడు వాల్మీకిని కలుసుకోవడానికి
కారణాన్ని వివరిస్తుంది. వాల్మీకి మనసులో ఉన్న సందేహాలను నివృత్తి చేసి, రామాయణ రచనకు
ప్రోత్సహించడానికి బ్రహ్మదేవుడు వచ్చాడు.
శా. పుట్టం బుట్టిన ప్రొడ ప్రాఁబలుకు
పూబోఁడుల్ ప్రశంసించు నా
దిట్టం గాంచి సవిస్మయం డగుచు భక్తి
మమై నెమ్మన
మిట్టట్టంచుఁ దలంపనేర కొదుఁగ౯ హేతుక్రమం
బెంచుచు౯
జెట్టల్మోడ్చి నిలంబడె౯ బరవశ శ్రీలక్ష్య
భావోన్నతి౯
తాత్పర్యము:
బ్రహ్మదేవుడిని చూసి వాల్మీకి ఆశ్చర్యపోయాడు.
భక్తితో అతని మనస్సు నిండిపోయింది. ఏం చేయాలో తెలియక, కారణాలను ఆలోచిస్తూ, చేతులు జోడించి
పరవశంతో నిలబడ్డాడు.
విశేషములు:
బ్రహ్మదేవుడి రాక వాల్మీకిని ఎంత ఆశ్చర్యపరిచిందో
ఈ పద్యం తెలియజేస్తుంది. 'పుట్టం బుట్టిన ప్రొడ' అంటే పుట్టలో పుట్టినవాడు (వాల్మీకి),
'ప్రాఁబలుకు పూబోఁడుల్' అంటే వేదాలు, సరస్వతీదేవి. బ్రహ్మను చూసి వాల్మీకి పొందిన ఆనందం,
భక్తి ఇక్కడ వర్ణించబడ్డాయి.
ఆ. కొంతవడికిఁ దెలిసి కోర్కులొప్పారఁ
బా,
ద్యార్ఘ్య ముఖ్యపూజ లందఁజేసి
యట్లు విధియుతమ్ము లౌనమస్కారము,
ల్గూర్చి సేమమరసి కూర్మిగొసరి
తాత్పర్యము:
కొంతసేపటికి వాల్మీకి మామూలు స్థితికి
వచ్చి, బ్రహ్మదేవుడికి పాద్యం (పాదాలు కడగడానికి నీళ్ళు), అర్ఘ్యం (అర్చన చేయడానికి
నీళ్ళు) వంటి పూజలు చేసి, శాస్త్రోక్తంగా నమస్కరించి, ఆయన క్షేమం అడిగి ప్రేమతో పలకరించాడు.
విశేషములు:
గురువులు, దేవతలు వచ్చినప్పుడు వారిని
పూజించే భారతీయ సంప్రదాయాన్ని ఈ పద్యం తెలియజేస్తుంది. వాల్మీకి బ్రహ్మదేవుడిని సాక్షాత్తు
దేవదేవుడిగా భావించి గౌరవించాడు.
చ. వలగొను మానిఁగాంచి భగ వంతుఁడు కంజభవుండు
సంతసం
బొలయ సమర్చితాసనము నోజమెసంగ నలంకరించి
మో
సల విలసిల్లు మేల్చ్రు సుల సంగతయౌనొక
దానిపై ఋషి౯
నిలువ ననుజ్ఞ సీ సెఁ బరి నిష్ఠితుఁడయ్యెఁ
దదాజ్ఞ నాతఁడు౯
తాత్పర్యము:
వాల్మీకి తన చుట్టూ తిరుగుతున్నాడు
అని చూసి, బ్రహ్మదేవుడు సంతోషంతో అలంకరించిన ఆసనంపై, మోదుగ కర్రలు ఉన్న ఒక పీఠంపై మునిని
కూర్చోమని అనుమతించాడు. ఆయన ఆజ్ఞ ప్రకారం వాల్మీకి కూర్చున్నాడు.
విశేషములు:
బ్రహ్మదేవుడి గొప్పతనం, ఆయన దయ ఇక్కడ
వర్ణించబడ్డాయి. దేవుడు స్వయంగా ఒక మునిని కూర్చోమని కోరడం విశేషం. 'మోసల విలసిల్లు
మేల్చ్రుసులు' అంటే మోదుగ కర్రలు కలిగిన పీఠం.
తే. ఎదుట లోక పితామహుం డెలయుచుండ
దద్గతమనస్కుఁడై ముని తలరుచుండెఁ
జారురవముఁ గ్రౌంచము నట్లు చంపు నెవఁడు
కష్టుఁడా వ్యాధున కె చెల్లెఁ గాక యనుచు
తాత్పర్యము:
ఎదురుగా లోకాల పితామహుడైన బ్రహ్మదేవుడు
ఉన్నప్పటికీ, ముని (వాల్మీకి) మనసు మాత్రం క్రౌంచ పక్షిని చంపిన వేటగాడి గురించే ఆలోచిస్తూ
ఉంది. "ఎంత దుర్మార్గుడు! ఆ వేటగాడికి అంత మధురంగా అరిచే పక్షిని చంపడానికి మనసెలా
వచ్చింది?" అని అనుకున్నాడు.
విశేషములు:
వాల్మీకి మనసు ఇంకా క్రౌంచ పక్షి సంఘటన
నుండి బయటపడలేదని ఈ పద్యం తెలియజేస్తుంది. బ్రహ్మదేవుడు ఎదురుగా ఉన్నా కూడా, ఆ సంఘటన
తాలూకు దుఃఖం, ఆశ్చర్యం ఆయన మనసులో తిరుగుతూనే ఉన్నాయి.
ఆ. మఱియుఁ గ్రౌంచి గూర్చి మహనీయుఁడు
మహర్షి
శోచనీయ యనుచు శ్లోక పరత
దవిలి శ్లోకమదియె తద్దయు శ్లోకించు
చుండె నంతరాత్మ యుక్తి నెఱయ
తాత్పర్యము:
ఆ గొప్ప మహర్షి క్రౌంచి పక్షి గురించి
"పాపం!" అని మనసులో అనుకుంటూ, శ్లోకం గురించే అంతరాత్మలో ఆలోచిస్తున్నాడు.
ఆ శ్లోకమే మళ్ళీ మళ్ళీ దుఃఖంతో తనలో తాను అనుకుంటున్నాడు.
విశేషములు:
వాల్మీకి మనసులో శ్లోకం యొక్క ప్రభావం
ఎంత బలంగా ఉందో ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. బ్రహ్మదేవుడు ఎదురుగా ఉన్నా, మనసులో ఆ శ్లోకం
మళ్ళీ మళ్ళీ వస్తుంది. ఇది రామాయణ రచనకు దైవిక ప్రేరణను సూచిస్తుంది.
క. ఆమునిపుంగవునిం గని,
యాముని సన్నుతుఁడు నలువ హాసాంచితుఁడై
యోముని; తత్కృతి బద్ధము,
రాముని చరితమున శ్లోక రాజమెసుమ్మీ
తాత్పర్యము:
ఆ మునులలో శ్రేష్ఠుడైన వాల్మీకిని
చూసి, మునులచే పూజింపబడే బ్రహ్మ నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు: "ఓ మునీ! ఆ శ్లోకం, రామచంద్రుని
చరిత్రతో ముడిపడి ఉన్న గొప్ప శ్లోకం!"
విశేషములు:
బ్రహ్మదేవుడు వాల్మీకికి రామాయణ రచన
యొక్క లక్ష్యాన్ని వెల్లడిస్తాడు. వాల్మీకి పలికిన శ్లోకం కేవలం శోకం నుండి పుట్టినది
కాదు, భగవంతుని కథను చెప్పడానికి మూలమని ఇక్కడ తెలియజేయబడింది.
ఆ. బ్రహ్మమూర్తి యల స రస్వతి నీదువా,
గింద్రియమునఁ దోఁచె నిట్టదగుచు
నాదుఛందముననె ననిచె ఛందోగత,
యౌట శ్లోక సంజ్ఞ నధిగమించె
తాత్పర్యము:
"బ్రహ్మ స్వరూపమైన సరస్వతీదేవి
నీ వాక్కులో ఇలా ప్రకటితమైంది. అది నా ఛందస్సులోనే ఉంది. కాబట్టి ఛందస్సులో ఉన్నందున
'శ్లోకం' అనే పేరు పొందింది" అని బ్రహ్మ అన్నాడు.
విశేషములు:
రామాయణ రచనకు ప్రేరణ కేవలం వాల్మీకి
శోకం మాత్రమే కాదు, బ్రహ్మదేవుడు సరస్వతీదేవిని వాల్మీకి వాక్కులోకి పంపిస్తున్నాడు.
శ్లోకం బ్రహ్మదేవుని ఛందస్సులో ఉన్నది అని ఇక్కడ స్పష్టమైంది.
క. ధీమంతుఁడు ధీరుఁడు గుణి,
రాముని చరితంబఖిలము రచియింపుము నీ
వేమెయి నారదు ముఖమున,
నేమమలర వింటివట్టి నెఱిదనరార౯
తాత్పర్యము:
"ఓ తెలివైనవాడా, ధైర్యవంతుడా,
గుణవంతుడా! శ్రీరాముని చరిత్ర మొత్తం, నీవు నారదుడి ద్వారా ఎలా విన్నావో, అదే విధంగా
చక్కగా రచింపుము" అని బ్రహ్మ ఆజ్ఞాపించాడు.
విశేషములు:
నారద మహర్షి వాల్మీకికి రామకథను చెప్పిన
సంఘటన ఇక్కడ గుర్తు చేయబడింది. బ్రహ్మదేవుడు వాల్మీకిని రామాయణ రచన చేయమని నేరుగా ఆదేశిస్తున్నాడు.
సీ. ధర్మాత్ము చరితంబు తాత్పర్య మొప్పారుఁ,
గృతిగూర్చు నీకు సంస్కృతిదలిర్పఁ
నఖిలవృత్తంబుఁబ్ర త్యక్షమయ్యెడుర హెూ,
గతమయేనిఁ బ్రకాశ గతమయేని
విదితుండ వౌట నవిదితమెందునులేదు,
నీదువాక్కనృత కా నేరదెపుడు
శ్లోక బద్ధనొనర్పు సొరిదినిక్కథఁ బుణ్య,
రామాయణాభిఖ్య రాణఁబొనర
నదులుగిరులు వనులు నక్షత్రములు రవి,
శశిముఖగ్రహములు జగతినెంత
వట్టునెగడు నంత వఱకుఁద్వత్కృత కావ్య,
బంధమఘములూడ్పఁ బరఁగుచుండు.
తాత్పర్యము:
"ఈ ధర్మాత్ముని చరిత్రను నీవు
గొప్పగా రచిస్తే, నీకు జ్ఞానం పెరుగుతుంది. రహస్యంగా జరిగిన విషయాలు, అందరి ముందు జరిగిన
విషయాలు అన్నీ నీకు ప్రత్యక్షమవుతాయి. నీవు సర్వజ్ఞుడివి కాబట్టి నీకు తెలియనిది ఏదీ
ఉండదు. నీ మాట ఎప్పటికీ అబద్ధం కాదు. ఈ కథను శ్లోకాలతో 'రామాయణం' అనే పేరుతో రచింపు.
నదులు, పర్వతాలు, అడవులు, నక్షత్రాలు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, ఇతర గ్రహాలు ఈ లోకంలో ఎంతకాలం
ఉంటాయో, అంతకాలం నీవు రచించిన ఈ కావ్యం పాపాలను తొలగిస్తూ ఉంటుంది."
విశేషములు:
బ్రహ్మదేవుడు వాల్మీకికి రామాయణం రచించడానికి
అపారమైన శక్తిని, జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించాడు. రామాయణానికి 'రామాయణం' అనే పేరును, దాని
శాశ్వతత్వాన్ని, దాని పుణ్య ఫలాన్ని బ్రహ్మ ఇక్కడ తెలియజేస్తున్నాడు.
క. ఈరామాయణకృతి నీ,
చేరచియింపఁబడి సకల సిద్ధిప్రదనాఁ
బేరొందు ముజ్జగంబులఁ,
దీరొందుదు వీవుదాన స్థిరపుణ్యుఁడవై
తాత్పర్యము:
"ఈ రామాయణ కావ్యం నీ చేత రచింపబడి
మూడు లోకాలలోనూ అన్ని సిద్ధులను ఇచ్చేదిగా పేరు పొందుతుంది. దాని ద్వారా నీవు శాశ్వతమైన
పుణ్యాన్ని పొందుతావు."
విశేషములు:
రామాయణ రచన వల్ల కలిగే పుణ్యాన్ని
బ్రహ్మదేవుడు స్పష్టంగా తెలియజేశాడు. రామాయణ పారాయణం వల్ల వచ్చే ఫలం, ఆ కావ్యం మూడు
లోకాలలోనూ ప్రాచుర్యం పొందుతుందని ఇక్కడ చెప్పబడింది.
క. అనియానతిచ్చి ముని వీ,
డ్కొని భగవంతుండు బ్రహ్మ కోరికెవెలయం
జనె నిజసదనమునకు నె,
మ్మన మతివిస్మితముఁగాఁగ మౌని తన ర్చె౯
తాత్పర్యము:
అని ఆజ్ఞాపించి, ముని నుండి వీడ్కోలు
తీసుకొని బ్రహ్మదేవుడు తన కోరిక నెరవేరగా తన లోకానికి వెళ్ళిపోయాడు. ముని (వాల్మీకి)
మనస్సు మాత్రం గొప్ప ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయింది.
విశేషములు:
బ్రహ్మదేవుని రాక, ఆయన ఆజ్ఞ వాల్మీకిని
ఎంతగా ప్రభావితం చేశాయో ఈ పద్యం తెలియజేస్తుంది. తన సాధారణ జీవితంలో ఉన్న ముని ఒక్కసారిగా
ఒక గొప్ప కావ్యానికి కర్తగా మారాడు.
తే. మొనసి తచ్ఛోకమామ్నాత ముంబొనర్తు
రబ్రపడుదురు తద్వివి క్తార్థమరసి
మలసి సంతోషవార్ధి ని ర్మగ్నులౌదు
రొండొరుల కెఱిగింత్రు శిష్యులు ప్రసక్తి
తాత్పర్యము:
అప్పుడు శిష్యులు ఆ శ్లోకాన్ని పఠించి,
దాని లోతైన అర్థాన్ని తెలుసుకొని ఆశ్చర్యపోయారు. తర్వాత సంతోషంతో పొంగిపోయారు. ఒకరికొకరు
దాని గొప్పతనాన్ని చెప్పుకున్నారు.
విశేషములు:
వాల్మీకి శిష్యులు గురువు యొక్క శ్లోకం
గొప్పతనాన్ని తెలుసుకొని ఆనందపడ్డారు. ఇది గురు-శిష్య సంబంధానికి ఒక ఉదాహరణ.
ఆ. నాల్గు పాదములను ననుచు సమాక్షర,
న్యాసమొప్ప నిది మహర్షి చేత
గీత మైన దింకఁ గీర్తింపఁబడు శ్లోక,
సంజ్ఞ లోకములఁ బ్రశస్తి తనర
తాత్పర్యము:
"ఈ శ్లోకానికి నాలుగు పాదాలు,
వాటిలో సమాన సంఖ్యలో అక్షరాలు ఉన్నాయి. ఇది మహర్షిచేత పలికినది. ఇకపై ఇది 'శ్లోకం'
అనే పేరుతో లోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందుతుంది."
విశేషములు:
శ్లోకానికి ఉన్న లక్షణాలను ఈ పద్యం
వివరిస్తుంది. ఇది కేవలం ఒక కవితా ప్రక్రియే కాకుండా, దైవిక ప్రేరణతో పుట్టింది అని
శిష్యులు గుర్తించారు.
క. అంతట బుద్ధి జనించెను,
సంతమసమువీడ ఋషికి సంతసమున ని
ట్లింతయు రామాయణ సము,
దంతము రచియింతుఁ గాత మను వృత్తి తగ౯
తాత్పర్యము:
ఆ తర్వాత, మునికి మనసులో అలుముకున్న
చీకటి తొలగిపోయింది. సంతోషంతో, "నేను ఈ రామాయణ కథను పూర్తిగా రచిస్తాను"
అనే ఆలోచన కలిగింది.
విశేషములు:
బ్రహ్మదేవుడి ఆదేశం తర్వాత వాల్మీకికి
రామాయణ రచనపై పూర్తి నమ్మకం కుదిరింది. మనసులోని సంశయాలు తొలగిపోయి, రామాయణం రాయడానికి
సిద్ధమయ్యాడు.
తే. అతి మనోరమోదార వృత్తార్థపద స
మాక్షరశ్లోక శతముల న య్యు దార
ధీ ముని యశస్వి రచియించె రాము చరిత
మాద్యము యశస్కరము కావ్య మగుచు వెలయ
తాత్పర్యము:
అత్యంత మనోహరమైన, గొప్ప అర్థాలు కలిగిన,
పదాలు, సమాన సంఖ్యలో అక్షరాలతో కూడిన శ్లోకాలతో, ఆ గొప్ప బుద్ధిశాలి, కీర్తిమంతుడైన
ముని శ్రీరాముని చరిత్రను గొప్ప కావ్యంగా రచించాడు.
విశేషములు:
రామాయణ రచన యొక్క గొప్పతనాన్ని, దానిలోని
శ్లోకాల సౌందర్యాన్ని ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. ఇది రామాయణ మహాత్మ్యానికి నిదర్శనం.
క. ఉపగత సమాససంధి,
ప్రపంచ యోగాంచితమ్ము క్రమమధురత్వా
ప్తదార్థవాక్యబద్ధము,
తపస్వి కృత రామకావ్య తత్త్వమెనయుఁడీ
తాత్పర్యము:
ఆ తపస్వి రచించిన రామ కావ్యం సమాసాలు,
సంధులు, యోగాలు, క్రమమైన మాధుర్యం, అర్థవంతమైన వాక్యాలతో కూడి ఉంది. ఈ తత్త్వాన్ని
మీరు అనుభవించండి.
విశేషములు:
రామాయణం కేవలం ఒక కథ కాదని, అది సంస్కృత
భాషకు ఒక గొప్ప ఉదాహరణ అని ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. 'ఉపగత సమాససంధి' అంటే సమాసాలు, సంధులు
చక్కగా కూర్చబడినది.
సీ. మున్ను నారదమౌని సన్నతించిన కథా,
సామగ్రి సద్ధర్మ సంహితయుగ
నెఱిఁగి పుణ్యాత్ముండ ధీశుసద్వృత్తమా,
లోచించుఁ బ్రాంచితా లోక మొలయ
నుదకముప స్పృశించి దిశో చితకు శాస్తృ,
తస్థలినిల్చియ తంద్రుఁడగుచు
నవహితాత్ముఁడు రచి తాంజలిబంధుండు,
నై కావ్యగతముయో గానుసృతము
గా నొనర్చుచుండెఁ గల్యాణమూర్తి శ్రీ,
రాము గతివి శేష శేముషీ ప్ర
కారభాషితాది కములు చేపితములుఁ,
దపముశక్తికలనఁ తాపసుండు
తాత్పర్యము:
పూర్వం నారద మహర్షి చెప్పిన ధర్మబద్ధమైన
రామకథను తెలుసుకుని, ఆ పుణ్యాత్ముడైన వాల్మీకి, రాముని గొప్ప చరిత్రను ఆలోచిస్తూ, ఆచమనము
చేసి, కుశ గడ్డిపై తూర్పు దిక్కుకు తిరిగి కూర్చుని, ఏకాగ్రతతో, చేతులు జోడించి, రామాయణం
రచించాడు. ఆ కావ్యం యోగశక్తితో కూడి, మంగళకరుడైన శ్రీరాముని గతి, విశేషాలు, బుద్ధి,
మాటలు, పనులు, తపస్సు యొక్క శక్తితో రాశాడు.
విశేషములు:
రామాయణ రచన ఒక సాధారణ పని కాదని, అది
ఒక యోగ ప్రక్రియ అని ఈ పద్యం తెలియజేస్తుంది. వాల్మీకి తన తపశ్శక్తితో, యోగశక్తితో
రామాయణం రచించాడు.
ఆ. కడమవారి భావ గతులు సకాంతు క్ష్మా,
కాంతు చింతితప్ర కారములునుఁ
బౌరరాష్ట్రియోప పదజనపదజన,
వర్తనములు మాని వర్యుఁదొరయు
తాత్పర్యము:
వాల్మీకి తన యోగశక్తితో రాముడు, లక్ష్మణుడు,
సీత వంటి వారి మనసులోని భావాలను, పద్ధతులను, పట్టణాల, దేశాల ప్రజల నడవడికను కూడా తెలుసుకుని
ఆ కావ్యంలో చేర్చాడు.
విశేషములు:
రామాయణంలో కేవలం బయటి సంఘటనలు మాత్రమే
కాకుండా, పాత్రల మనసులోని భావాలు కూడా ఎలా వర్ణించబడ్డాయో ఈ పద్యం తెలియజేస్తుంది.
వాల్మీకి యోగశక్తి గొప్పతనం ఇక్కడ వర్ణించబడింది.
మ. స్త్రీతృతీయుఁడు సత్యసంధుఁడు చిన్మయాత్ముఁడు
రాముఁడా
ఖ్యాత తాతని దేశుడై వన మందతంద్రత నుంటయు౯
సీత సద్గుణసంపదృద్ధియు సేవకావన దీక్షయుం
బాతకిప్రచయప్రశాంతియుఁ పావనుండరయున్ధృతి౯
తాత్పర్యము:
రాముడు సీత, లక్ష్మణుడితో కలిసి అడవిలో
ఉన్నాడు. ఆయన సత్యవంతుడు, జ్ఞాన స్వరూపుడు. వాల్మీకి, రాముని అడవి జీవితం, సీత యొక్క
గొప్ప గుణాలు, సేవకులను కాపాడే ఆయన దీక్ష, దుష్టులను నాశనం చేయడం వంటి విషయాలను తన
యోగశక్తితో తెలుసుకున్నాడు.
విశేషములు:
రామాయణంలో ఉన్న కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలను
ఈ పద్యం సూచిస్తుంది. 'స్త్రీతృతీయుఁడు' అంటే స్త్రీ (సీత)తో మూడవవాడు (రాముడు, లక్ష్మణుడు,
సీత). 'పాతకిప్రచయప్రశాంతియుఁ' అంటే పాపుల సమూహాన్ని నాశనం చేయడం.
ఆ. యోగనిష్ఠ తనర నుల్లసితాత్ముండు,
ధర్మమూర్తి తపసి తత్త్వయుక్తిఁ
గరతలామలకము గాఁగ నెల్లయెఱింగి,
కావ్యభావ్యకాతు కంబుపొసఁగ
తాత్పర్యము:
యోగనిష్ఠ వల్ల ప్రకాశవంతమైన మనస్సు
కలవాడు, ధర్మమూర్తి అయిన ఆ తపస్వికి రామకథ అంతా అరచేతిలోని ఉసిరి కాయలాగా స్పష్టమైంది.
ఆ విధంగా కావ్యం రాయడానికి ఆసక్తితో ఉన్నాడు.
విశేషములు:
'కరతలామలకము గాఁగ' అంటే అరచేతిలో ఉసిరికాయ
లాగా స్పష్టంగా అని అర్థం. వాల్మీకికి రామకథ మొత్తం యోగశక్తి వల్ల పూర్తిగా తెలిసిపోయిందని
ఈ పద్యం చెబుతుంది.
సీ. కృతిగూర్చె నమ్మహా ద్యుతియభిరాముని,
రామునిచరితము ద్దామకలనఁ
గామార్ధ గుణయోగ కలితము ధర్మార్థ,
గుణవిశ్రుతంబు సా కూతిసుభగ
మాసముద్రమపోలె నధిరత్న సంపన్న,
మఖిలశ్రుతిమనోహ రాభిహితము
గాఁదొల్త నారదో క్తంబగు క్రమమున,
నేలీలవిలసిల్లి యెలమిసూ పె
నట్టులదియది విస్తరం బైతనర్చి,
యందమానందము సమగ్ర మగుచు వెలయఁ
దనదురామాయణాభిఖ్య తద్దనెగడ,
సకల సురమౌనివర్యులు సంస్తుతింప
తాత్పర్యము:
ఆ గొప్ప తేజస్సు కలవాడైన వాల్మీకి,
రాముని చరిత్రను గొప్ప కావ్యంగా రచించాడు. అది ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాలను సాధించే
విధంగా ఉంది. సముద్రంలాగా రత్నాల సంపదతో నిండి, అన్ని వేదాల మాటల మాదిరిగా మనోహరంగా
ఉంది. నారదుడు చెప్పిన క్రమంలో, గొప్పగా వికసించి, ఆనందంగా, అందంగా, పూర్తిగా రామాయణం
అనే పేరుతో దేవతలు, మునులు అందరూ పొగిడే విధంగా వెలిగింది.
విశేషములు:
రామాయణ కావ్యంలోని గొప్ప లక్షణాలను
ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. ఇది కేవలం ఒక కథ కాదు, జీవితానికి సంబంధించిన అన్ని విషయాలను
తెలియజేస్తుంది. దాని గొప్పతనం ఇక్కడ సముద్రంతో పోల్చబడింది.
వ. వెండియు భగవంతుండగు నమ్మహర్షి సత్తముండు
తనదు ప్రబంధ రాజంబున శ్రీరాముని జన్మప్రకారంబును సుమహితవీర్యంబును సర్వానుకూలతయు సకలలోక
ప్రియత్వంబును క్షాంతియు సౌమ్యత్వంబును సత్యశీలత్వంబును విశ్వామిత్రసమాగమంబున నన్యంబులు
సనన్యాదృశంబులు నగు నానా చిత్ర చరిత్రంబులును జానకీవివాహ ప్రసంగంబును శివధనుర్విభేదనంబును
రామరామ వివాదంబును దాశరథిగుణప్రస్తావంబును రామాభిషేక ప్రయత్నంబును గై కేయీ దుష్టభావత్వంబును
నభిషేక విఘాతంబును రాఘవవివాసనంబును రాజశోక విలాపంబును బరలోకాశ్రయణంబును బ్రకృతివిషాదంబును
బ్రకృతిజనతావిసర్జనంబును నిషాదాధిప సంవాదంబును సూతోపావర్తనంబును గంగా సంతరణంబును భరద్వాజమునిసందర్శనంబును
దదభ్యనుజ్ఞానంబును జిత్రకూటదర్శనంబును వాస్తుకర్మ నివేశంబును భరతాగమనంబును రామప్రసాదనంబును
బితృసలిల ప్రదాన విధానంబును బాదుకాగ్ర్యాభిషేచనంబును నందిగ్రామ నివాసనంబును దండకారణ్య
గమనంబును విరాధప్రమథనంబును శరభంగమహర్షి దర్శనంబును సుతీష్ణ సమాగమంబు నత్రిమౌని సమావేశంబు
సీతానసూయా సహాసనంబు నంగరాగ సమర్పణంబు నగస్త్యసందర్శనంబుము జటాయురభి సంగమంబును బంచవటీ
గమనంబును శూర్పణఖాభియాతంబును దత్సంవాదంబును దద్విరూప కరణంబును ఖర దూషణశిరస్సంహారంబును
రావణోత్థానంబును మారీచ మరణంబును వైదేహీ హరణంబును రాఘవవిలాపంబును గృధ్రరాజవిధ్వంసనంబును
గబంధాభి గమనంబును బంపాసరోనిరీక్షణంబును శబరీ సమాలోకనంబును హనుమత్ప్రవేశంబును ఋశ్యమూక
గమనంబును సుగ్రీవసమాసత్తియుఁ బ్రత్యయోత్పాదనంబును వహ్ని సాక్షికసఖ్యంబును వాలిసుగ్రీవ
విగ్రహంబును మహేంద్ర సూనుమారణంబునుఁ దారావిలాపంబును సమయప్రతిజ్ఞానంబును వర్ష రాత్రనివాసంబును
రాఘవసింహకోపంబును బలోపసంగ్రహంబును దిశా ప్రస్థానంబును బృథివీసన్ని వేశని వేదంబును సంగుళీయకదానంబును
ఋక్ష బిలదర్శనంబును బ్రాయోపవేశంబును సంపాతి సంపాతంబును బర్వతారోహణంబు సాగరలంఘనంబును
సముద్రని యోగప్రాప్తమైనాక యోగంబును సింహికా నిధనంబును లంకామలయనిదర్శనంబును రాత్రికృతలంకాను
ప్రవేశంబును రహశ్చింతనంబును రావణా లోకనంబును బుష్పకావలోకనంబును నాపానభూమి గమనంబు నవరోధోపలక్షణంబు
నశోకవనికాయానంబును సీతాసముపదర్శనంబును నభిజ్ఞానప్రదానపరత్వంబును రావణాయానంబును రాక్షసీతర్జనంబునుఁ
త్రిజటా స్వప్న వృత్తాంతకథనంబును మైధిలీకృతమణిరత్న బ్రదానంబును వృక్షభంజనంబును రాక్షసిపలాయనంబును
గింకరనిబర్హణంబును వాయుసూతిగ్రహణంబును లంకాదాహాభీగర్జనంబును బ్రతిప్లవనంబును మధ్వాహరణంబును
రాఘవాశ్వాసనంబును మణినిర్యాతనంబును సముద్రసంగంబును నలసేతుబంధనంబును సాగర ప్రతారణంబును
లంకాఎరోధనంబును విభీషణసంసర్గంబును వధోపాయని వేదనంబునుఁ గుంభకర్ణ నిధనంబును మేఘనాదనిర్మథనంబును
రావణవినాశంబును సీతా సంప్రాప్తియు విభీషణ రాజ్యాభిషేకంబును బుష్పకావాప్తియు నయోధ్యాప్రయాణంబును
భరతసమాసత్తియు రామాభిషేకాభ్యుదయంబును సర్వసైన్యవిసర్జనంబునను నీచారిత్రాంశంబుల నిబంధించి
యత్కించిదనాగత సంచిత కథాసంచయంబుం బ్రపంచితంబు గావించి యించువేడ్క సమభ్యంచితుండై తనరారుచుండె
నిట్లు.
తాత్పర్యము:
ఆ తర్వాత ఆ భగవంతుడు, మహర్షి శ్రేష్ఠుడైన
వాల్మీకి తన గొప్ప కావ్యంలో శ్రీరాముని పుట్టుక, గొప్ప పరాక్రమం, అందరితో అనుకూలంగా
ఉండే స్వభావం, లోకప్రియత్వం, ఓర్పు, సౌమ్యత, సత్యశీలత, విశ్వామిత్రుడితో కలయిక, జానకి
వివాహం, శివధనుస్సును విరచడం, పరశురామునితో వాదం, రాముని గుణాలు, పట్టాభిషేక ప్రయత్నం,
కైకేయి దుష్ట స్వభావం, పట్టాభిషేకానికి ఆటంకం, రాముడి అడవికి వెళ్ళడం, దశరథుని శోకం,
మరణం, ప్రజల దుఃఖం, ప్రజలను పంపించడం, నిషాదుడితో మాట్లాడటం, సారథి తిరిగి వెళ్ళడం,
గంగను దాటడం, భరద్వాజ మునిని కలవడం, చిత్రకూట దర్శనం, కుటీరం నిర్మించడం, భరతుడు రావడం,
రాముడిని ప్రసన్నం చేసుకోవడం, తండ్రికి నీళ్ళు వదలడం, పాదుకల పట్టాభిషేకం, నందిగ్రామంలో
ఉండటం, దండకారణ్యానికి వెళ్ళడం, విరాధుడిని చంపడం, శరభంగ, సుతీక్ష్ణ, అత్రి మునులను
కలవడం, సీత అనసూయతో మాట్లాడటం, అగస్త్యుడిని కలవడం, జటాయువుతో స్నేహం, పంచవటికి వెళ్ళడం,
శూర్పణఖతో సంభాషణ, ఆమె వికృత రూపం, ఖర, దూషణులను చంపడం, రావణుడు కోపగించడం, మారీచుని
మరణం, సీతను అపహరించడం, రాముని విలాపం, జటాయువు మరణం, కబంధుడిని కలవడం, పంపా సరోవరాన్ని
చూడటం, శబరిని కలవడం, హనుమంతుని ప్రవేశం, ఋశ్యమూక పర్వతం వెళ్ళడం, సుగ్రీవునితో స్నేహం,
అగ్నిసాక్షిగా మిత్రత్వం, వాలి, సుగ్రీవుల యుద్ధం, వాలి మరణం, తార విలాపం, ప్రతిజ్ఞ
చేయడం, వానాకాలం గడపడం, రాముని కోపం, సైన్యాన్ని సమీకరించడం, దిక్కులకు ప్రయాణం, సీత
గురించి నిరాశ, అంగుళీయకం ఇవ్వడం, ఋక్షబిలాన్ని చూడటం, ప్రాణత్యాగానికి సిద్ధపడటం,
సంపాతి కలయిక, పర్వతం ఎక్కడం, సముద్రాన్ని దాటడం, మైనాకుడిని చూడటం, సింహికను చంపడం,
లంకను చూడటం, రాత్రి లంకలోకి ప్రవేశించడం, రావణుడిని చూడటం, అశోకవనానికి వెళ్ళడం, సీతను
చూడటం, తన గుర్తులను ఇవ్వడం, రావణుడు రావడం, రాక్షసుల బెదిరింపులు, త్రిజట కల గురించి
చెప్పడం, సీత మణిరత్నం ఇవ్వడం, వృక్షాలను నాశనం చేయడం, కింకరులను చంపడం, హనుమంతుని
బంధించడం, లంకను దహనం చేయడం, తిరిగి రావడం, మధువనం ధ్వంసం చేయడం, రాముడిని ఓదార్చడం,
మణిని ఇవ్వడం, సముద్రం దగ్గరకు వెళ్ళడం, నలసేతువు నిర్మించడం, లంకను ముట్టడించడం, విభీషణుడితో
స్నేహం, కుంభకర్ణుడిని చంపడం, మేఘనాధుని చంపడం, రావణుడిని నాశనం చేయడం, సీతను తిరిగి
పొందడం, విభీషణుని పట్టాభిషేకం, పుష్పక విమానం, అయోధ్యకు ప్రయాణం, భరతుడిని కలవడం,
రాముడి పట్టాభిషేకం, సైన్యాన్ని పంపించడం - ఈ అన్ని విషయాలను చక్కగా రాశాడు. ఇంకా జరగబోయే
కొన్ని విషయాలను కూడా రాసి, ఆనందంగా ఉన్నాడు.
విశేషములు:
ఈ వచనం రామాయణంలో ఉన్న మొత్తం కథాంశాలను
క్లుప్తంగా వివరిస్తుంది. ఇది బాలకాండం నుండి ఉత్తరకాండం వరకు ఉన్న ప్రధాన ఘట్టాలను
సూచిస్తుంది. వాల్మీకి తన కావ్యంలో ఎంత వివరంగా రాశాడో దీని ద్వారా తెలుస్తుంది.
తే. ప్రాప్తరాజ్యుండు రాముని ప్రథిత
చరిత
మంతయు రచించె భగవంతుఁడగు మహర్షి
వరుఁడు వాల్మీకి సువిచిత్ర పదము స్వరస
పదమునై యాత్మవత్తాను భావ్యముగను
తాత్పర్యము:
రాజైన శ్రీరాముని యొక్క గొప్ప చరిత్రను
ఆ భగవంతుడు, మహర్షి శ్రేష్ఠుడు అయిన వాల్మీకి రచించాడు. అది చాలా ఆశ్చర్యకరమైన పదాలతో,
ఆత్మవత్తతో, చక్కటి రసాలతో, లోతైన భావాలతో నిండి ఉంది.
విశేషములు:
రామాయణం యొక్క గొప్పతనాన్ని, దాని
రచనా శైలిని ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. ఇది కేవలం ఒక కథ కాదు, ఒక రసభరితమైన, ఆత్మను ప్రేరేపించే
కావ్యం అని ఇక్కడ చెప్పబడింది.
చ. ఇరువదినాల్గువేలగుచు నించురుచిం
దులకించు శ్లోకముల్
గరమరుదంచుఁ బ్రాజ్ఞులనఁ గార్కొను సర్గము
లేనునూర్లు ద
ద్వరకృతి నాఱుకాండములు వావిరి నుత్తర
కాండ సర్గముల్
సరణి రహింపఁ గూర్చె ముని సర్వమఖర్వరసోదయంబుగా
౯
తాత్పర్యము:
ఆ ముని తన గొప్ప కావ్యంలో, 24,000
శ్లోకాలను, 500 సర్గలను, ఆరు కాండలను, ఇంకా ఉత్తరకాండ సర్గలను కూడా, అన్నీ గొప్ప రసాలతో
నిండి ఉండేలా రచించాడు.
విశేషములు:
రామాయణం యొక్క పరిమాణాన్ని ఈ పద్యం
వివరిస్తుంది. మొత్తం 24,000 శ్లోకాలు, 500 సర్గలు, 6 కాండలు ఉన్నాయి. ఇది ఉత్తరకాండతో
కలిపి రామాయణంలో ఉన్న భాగాలు.
తే. అటు ఘటించి మహాప్రాజ్ఞుఁ డమ్మహర్షి
యెడఁదఁ దలపోసుకో నెదీని నెవ్వఁడేని
నోజ నెఱయఁ బఠించి ప్రయోగయుక్తి
గూర్చి మెప్పించునో యను కోర్కి నెగడ
తాత్పర్యము:
అలా రచించిన ఆ మహా పండితుడైన మహర్షి,
"ఎవరైనా ఈ కావ్యాన్ని సరైన విధంగా చదివి, భావంతో పాడి ప్రజలను మెప్పిస్తారా?"
అని తన మనసులో అనుకున్నాడు.
విశేషములు:
వాల్మీకి తన కావ్యం ప్రజలకు చేరుకోవాలని
కోరుకున్నాడు. కేవలం రచించి వదిలేయకుండా, దానిని గానం చేసేవారు కావాలని కోరుకున్నాడు.
మ. అని చింతించెడు భావితాత్ము మహనీ
యాత్ము న్మహర్షిం గనుం
గొని యిక్కాలమ పోలుసంచు ముని ల క్ష్యుల్సేరి
తత్పాదము
ల్గొని సేవించిరి భక్తిమైఁ గుశల వాఖ్యు
ల్రాజపుత్రు ల్స్వకా
ననవాసు ల్సమ వాప్త భాగ్యులు మహా నందాను
సంధానులై
తాత్పర్యము:
అలా ఆలోచిస్తున్న ఆ గొప్ప మహర్షిని
చూసి, "ఇదే సరైన సమయం" అని భావించి, ముని శిష్యులైన, అడవిలో నివసించే, గొప్ప
అదృష్టవంతులైన, కుశలవులు, పరమానందంతో ఆయన పాదాలను భక్తితో సేవించారు.
విశేషములు:
రామాయణాన్ని పాడటానికి కుశలవులు వచ్చారు.
వారి రాక వాల్మీకి కోరికను నెరవేర్చింది. కుశలవులు నిజానికి రాముడి కుమారులు, కానీ
వారికి ఆ విషయం తెలియదు. వారు తమను తాము ముని శిష్యులుగా భావించారు.
ఆ. వారిఁగాంచి మౌని వరుఁడు బలే తార,
పోలువార లింకఁ బోలునెట్టు
లొరుల నరయు కృత్య మోజమ్ము దేజమ్ముఁ,
గలుగు వారియందు ఘనులువీరు
తాత్పర్యము:
వారిని చూసి ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు
"వావ్! వీరు తండ్రి (రాముడు)ని పోలి ఉన్నారు. ఇంకా ఎవరిని వెతకడం అనవసరం. వీరు
బలం, తేజస్సు కలవారు, చాలా గొప్పవారు" అని అనుకున్నాడు.
విశేషములు:
వాల్మీకి కుశలవులలో రాముని పోలికను
చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు. ఈ పద్యం కుశలవుల రూపం, తేజస్సు గురించి వివరిస్తుంది. వారు తమ
కావ్యాన్ని పాడటానికి సరైన వ్యక్తులు అని వాల్మీకి భావించాడు.
తే. అన్నదమ్ములు నృపసుతు లాత్తనియము,
లఖిలధర్మజ్ఞులు యశస్వు లాగమనిగ
మైక పరినిష్ఠితులు ధారణాంచితమతు,
లాశ్రమస్థులు స్వరసమ గ్రార్థవిదులు
తాత్పర్యము:
ఆ అన్నదమ్ములు రాజుల కుమారులు, ఆత్మనియమం
కలవారు, అన్ని ధర్మాలు తెలిసినవారు, కీర్తిమంతులు, వేదశాస్త్రాలలో నిష్ఠ కలవారు, ధారణా
శక్తి కలవారు, ఆశ్రమంలో నివసించేవారు. అంతేకాకుండా, వారు సంగీతంలో, రసంలో గొప్ప నిపుణులు.
విశేషములు:
కుశలవుల గొప్ప గుణాలను ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
వారు కేవలం రాజుల కుమారులు మాత్రమే కాదు, గొప్ప విద్వాంసులు, సంగీతజ్ఞులు కూడా.
క. వేదోప బృంహణార్థం,
బీదయితాత్మజుల కృతుల నెలయించెడసం
మోదమొదవ మచ్చిష్యులె,
యాదృతులరె వీరలెటున నన్యులకారే.
తాత్పర్యము:
"వేదాలను బలపరచడానికి, ఈ ప్రియమైన
శిష్యులచేత ఈ కావ్యాన్ని ప్రచారంలోకి తీసుకువస్తాను. వీరు నా శిష్యులు కాబట్టి ఇతరులకన్నా
ఆదరణ పొందడానికి అర్హులు కాదా?" అని వాల్మీకి అనుకున్నాడు.
విశేషములు:
రామాయణం వేదాలకు ఉపకరిస్తుందని వాల్మీకి
భావించాడు. ఈ కావ్యాన్ని కుశలవుల ద్వారా ప్రచారం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
సీ. అనుచు రామాయణాఖ్యము కావ్యమఖిలమ్ము,
సీతామహాదేవి శ్రీచత సు
మహితమ్ము పౌలస్త్య మారణ ప్రథితమ్ము,
చరితవ్రతుఁడు సర్వ సంయమివరుఁ
డాత్తకాముఁడు నిగమాగమవేత్త ల,
క్షిత పరతత్త్వ లక్ష్మీ లసితుఁడు
బోధించె నవ్వారి బోధపూర్ణులఁజేయ,
బుధవరేణ్యులు మెచ్చ భూరిమహిమఁ
దనరి రిరువురుఁ దద్దయుఁ దత్ప్రబంధ,
బంధబంధుర భావ సంబంధభావ్య
పాఠ్య గేయమాధుర్యోప పత్తులొలయ,
గానమొనరించి రమ్మహా గానవిదులు
తాత్పర్యము:
అని అనుకుని, సీతాదేవి చరిత్రతో, రావణుని
సంహారంతో ప్రసిద్ధి పొందిన, 'రామాయణం' అనే పేరున్న కావ్యం మొత్తాన్ని వాల్మీకి మహర్షి
ఆ కుశలవులకు బోధించాడు. గొప్ప పండితులు మెచ్చుకునే విధంగా ఆ ఇద్దరూ ఆ కావ్యంలోని భావాలకు
తగ్గట్లుగా, చదవడానికి, పాడటానికి అనుకూలమైన మాధుర్యంతో గానం చేశారు.
విశేషములు:
వాల్మీకి కుశలవులకు రామాయణాన్ని ఎలా
నేర్పించాడో, వారు దానిని ఎలా అద్భుతంగా గానం చేశారో ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. కుశలవుల
గొప్పతనం, వారి గాన నైపుణ్యం ఇక్కడ వర్ణించబడ్డాయి.
తే. త్రిప్రమాణాన్వితముగ జాతి ప్రధాన,
సప్తకాబద్ధముగ సుతం త్ర్యా ప్తిలయస
మంచితంబుగ శృంగార హాస్యవీర,
ముఖ్యనవరసభృతి జగన్మోహనముగ
తాత్పర్యము:
కుశలవులు మూడు ప్రమాణాలు (సమ, లయ,
ఛందస్సు), ఏడు ప్రధాన జాతులు, లయలతో కూడిన సంగీతంతో, శృంగార, హాస్య, వీర రసాలతో కూడిన
నవ రసాలను పలికి, ప్రపంచాన్ని మోహించేలా గానం చేశారు.
విశేషములు:
వారి గానంలోని గొప్ప లక్షణాలను ఈ పద్యం
వివరిస్తుంది. త్రిప్రమాణాలు, సప్త జాతులు, నవరసాలు సంగీత, సాహిత్య శాస్త్రాలకు చెందిన
అంశాలు. కుశలవులు ఈ కళలలో ఎంత నిపుణులని ఈ పద్యం తెలియజేస్తుంది.
సీ. గానంబొనర్చిరి కల్యాణమూర్తి రా,
ముని చరిత్రంబు తన్ముని కృతంబు
గాంధర్వతత్వ విద్ఘ సుస్వరమూర్ఛ,
నాస్పదకోవిదు లన్నదమ్ము
లటు సుస్వనులు కలాభ్యర్హితు ల్నరవేష,
ధారి గంధర్వులు దార నాట్య
లక్షణజ్ఞులు రస లలితమధుర భాషు,
లంచిత రామబిం బానుబింబ
భావితులు రాజపుత్రులు భవ్యమతులు,
తత్సమాఖ్యాన ముత్తమ ధర్మ్యమఖిల
మొలసి వాగ్వి ధేయంబుగ నుల్లసిల్లఁ,
జేసి యాసిరి మోటులు చివురులిడఁగ
తాత్పర్యము:
ఆ అన్నదమ్ములు, సంగీతంలో నిపుణులు,
మంచి స్వరాలు కలవారు, కళలలో గొప్పవారు, మానవ రూపంలో ఉన్న గంధర్వుల్లాగా ఉన్నారు. వారు
నాట్య లక్షణాలు తెలిసినవారు, మధురంగా మాట్లాడేవారు. రాముడి రూపం తమలో ప్రతిబింబించేలా,
ఆ రాజుల కుమారులు, ఆ గొప్ప మనసు కలవారు, ఆ కావ్యంలోని ఉత్తమ ధర్మాలను, కథను చక్కగా
వాగ్విధానంతో పాడారు. చెట్ల ఆకులు కూడా చిగురించినట్లుగా ఆ గానం అద్భుతంగా ఉంది.
విశేషములు:
కుశలవుల గానం యొక్క ప్రభావాన్ని ఈ
పద్యం అద్భుతంగా వర్ణిస్తుంది. వారి గానం ఎంత మధురంగా ఉందంటే, నిర్జీవమైన చెట్లు కూడా
చిగురించాయి. వారు గంధర్వుల మాదిరిగా గానం చేశారని ఇక్కడ పోలిక ఉంది.
చ. తవిలి యథోపదేశముగఁ దత్త్వవిదు ల్సుసమాహితుల్కవి
ప్రవరు లనిందితు ల్మహిత భావులు భాగులు
సర్వలక్షణ
ప్రవణులు దా త్తవేషులటు పాఠ మొనర్చిరి
పాడి రెల్ల వి
ప్రవరులు మేలు మేలనఁ ద పస్వులు మెచ్చఁగ
సాధులుబ్బఁగ౯
తాత్పర్యము:
తత్త్వవేత్తలు, ఏకాగ్రత గలవారు, కవులలో
శ్రేష్ఠులు, నిందకు దూరమైనవారు, గొప్ప భావాలు కలవారు, అదృష్టవంతులు, అన్ని లక్షణాలు
తెలిసినవారు అయిన కుశలవులు, గురువు చెప్పిన విధంగా పాఠాన్ని పాడారు. బ్రాహ్మణులు
"బాగుంది, బాగుంది!" అని, తపస్వులు మెచ్చుకునేలా, సాధువులు సంతోషించేలా వారు
గానం చేశారు.
విశేషములు:
కుశలవుల గానం ఎంత గొప్పగా ఉందో, వారు
ఏ ఏ గుణాలు కలిగి ఉన్నారో ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. బ్రాహ్మణులు, తపస్వులు, సాధువులందరూ
వారి గానానికి ముగ్ధులయ్యారు.
ఆ. భావితాత్ములైన పరమర్షు లొక్కెడ,
నరుగుదెంచి గోష్ఠి నమరియుండ
వారువారిదరిని వర్ణించి రిక్కైత,
గానవిభవకలన కలుములీన
తాత్పర్యము:
పవిత్రమైన మనస్సు ఉన్న మహర్షులు ఒక
చోట సమావేశమై ఉండగా, కుశలవులు వారి దగ్గరకు వచ్చి, గాన వైభవంతో ఈ కావ్యాన్ని వర్ణించారు.
విశేషములు:
ఈ పద్యం కుశలవులు, మహర్షుల సమావేశాన్ని
వివరిస్తుంది. రామాయణ గానం ఎంత గొప్పదో, ఎటువంటి సభలో పాడబడిందో ఇక్కడ తెలియజేయబడింది.
చ. అదివిని మౌను లెల్లరు రసాలస వృత్తిఁదలిర్చు
ప్రీతి మైఁ
బొదలుచు బాష్పజాలములఁ బొంపిరివోవు
శుభేక్షణంబుల౯
వదలఁగరాని స్నేహమున వారి నెడం దఁగదించుకొంచుఁ
గ
ద్గదిక తగం, బలే ! యనుచు గార్కొను
విస్మయమోజ నెక్కొన౯
తాత్పర్యము:
ఆ గానం విని మునులందరూ రసంతో, ప్రేమతో
పులకించిపోయారు. వారి శుభ్రమైన కళ్ళలో ఆనంద బాష్పాలు నిండిపోయాయి. విడిచిపెట్టలేని
స్నేహంతో వారిని గుండెల్లో పెట్టుకొని, గద్గద స్వరంతో "బలే! బలే!" అని ఆశ్చర్యంతో
అన్నారు.
విశేషములు:
కుశలవుల గానం మునుల హృదయాలను ఎలా కదిలించిందో
ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. వారి గానానికి ముగ్ధులైన మునులు, వారికి ప్రేమతో, ఆశీర్వచనాలతో
కన్నీళ్ళు పెట్టుకున్నారు.
తే. పొగడఁజొచ్చిరి జ్ఞానసం పూర్ణులొకట,
ధర్మవాత్సల్యమున పౌర | తంత్య్ర మొదవ
గతిగమకగీతిరతుల సత్కావ్యమతుల,
నతుల సౌజన్యయుతుల క్షిత్యధిపుసుతుల
తాత్పర్యము:
జ్ఞానంతో నిండిన మునులు, ధర్మంతో,
ప్రేమతో, ఒకేసారి, గతి, గమకాలతో కూడిన గానం, మంచి కావ్యంతో ఉన్న బుద్ధి, సాటిలేని సౌజన్యం
కల ఆ రాకుమారులను పొగడసాగారు.
విశేషములు:
మునులు కుశలవులలోని జ్ఞానం, ధర్మం,
నైపుణ్యం, సౌజన్యం వంటి గొప్ప గుణాలను గుర్తించి, వారిని పొగడసాగారు.
మ. అర రే! గీతి మరందమాధురి ధురీ ణాశాస్యకావ్యోక్తి
వి
స్ఫురదాస్వాద్యత చాగురే! బళిరె! సం
శుద్ధార్థగాంభీర్యమాఁ
జిరనిర్వృత్తమయేని నియ్యది రస శ్రీభావయోగోన్నతిం
బొరిఁ బ్రత్యక్షమకాఁబొనర్చిరి కలా
పూర్ణోదయాభ్యంచితుల్
తాత్పర్యము:
"ఆహా! వారి గానం తేనె వంటి మాధుర్యంతో
నిండి ఉంది! ఆ కావ్యం మాటలు ఎంత ఆస్వాదయోగ్యంగా ఉన్నాయి! ఎంత గొప్ప అర్థం, గాంభీర్యం!
చాలా కాలం క్రితం జరిగిన ఈ కథను, వీరు తమ రసం, భావం, యోగం ద్వారా మన కళ్ళ ముందు నిలబెట్టారు"
అని మునులు ఆశ్చర్యంతో పొగడసాగారు.
విశేషములు:
కుశలవుల గానం యొక్క శక్తిని ఈ పద్యం
వివరిస్తుంది. వారు కథను కేవలం పాడటం కాకుండా, తమ నైపుణ్యంతో శ్రోతలకు ప్రత్యక్షంగా
చూపించారు.
తే. మధురముగ రక్తముగ స్వరముంజిమమ్ము,
దనర సుష్ఠుభావమ్ము తాత్పర్య మొప్ప
వెలయు నమృతమీ చదురున వెల్లిగొలిపి,
రెనసిగానమిషమున నీయిరువురహహ
తాత్పర్యము:
"ఈ ఇద్దరు పిల్లలు తమ గానం ద్వారా
మధురమైన, రసవంతమైన, చక్కటి స్వరంతో, మంచి భావంతో, లోతైన అర్థంతో, అమృతం లాంటి దానిని
వెదజల్లారు" అని మునులు ఆశ్చర్యంతో అన్నారు.
విశేషములు:
కుశలవుల గానం అమృతం లాంటిది అని ఈ
పద్యం పోల్చింది. వారి గానం ప్రజలకు ఎంతగా సంతోషాన్ని, రసానుభూతిని ఇచ్చిందో దీని ద్వారా
తెలుస్తుంది.
ఆ. అటు తపోధను ల్మహాత్ములౌ మునుల ప్ర,
శంసలొలయ మించు సంతసమున
సరసగానగోష్ఠిఁ జరిపిరివారు సం,
రక్తతరము సుమధు రంబుఁగాఁగ.
తాత్పర్యము:
ఆ విధంగా తపస్వులు, మహాత్ములైన మునులు
పొగడగా, కుశలవులు మరింత సంతోషంతో, తమ మధురమైన, రసవంతమైన గాన సభను కొనసాగించారు.
విశేషములు:
గొప్పవారి ప్రశంసలు కళాకారులకు ఎంత
ప్రోత్సాహాన్ని ఇస్తాయో ఈ పద్యం తెలియజేస్తుంది. కుశలవులు కూడా మునుల ప్రశంసలతో ఇంకా
ఉత్సాహంగా పాడారు.
చ. కలశ మొసంగె నొక్క ముని గార్కొను
ప్రేముడి నిల్చి సుప్ర స
న్న లలిత భావ మొప్ప యమి నాధుఁడొకొండు
మహాయశుండు వ
ల్కలమిడె నన్యులన్నెఱి రకంబగు మాల్యము
యజ్ఞ సూత్రము౯
విలసిత మౌంజియు౯ బ్రుసియు వేడుక మీఱఁగఁగూర్చి
రాదృతి౯
తాత్పర్యము:
ఒక ముని ప్రేమతో ఒక కలశం (కుండ) ఇచ్చాడు.
ఇంకొక గొప్ప ముని వస్త్రం ఇచ్చాడు. మరికొందరు పూలమాల, యజ్ఞోపవీతం, మొలతాడు, కృష్ణాజినం
(నల్ల జింక చర్మం) వంటివి ఆదరంగా ఇచ్చారు.
విశేషములు:
మునులు కుశలవుల గానానికి మెచ్చుకుని
వారికి బహుమతులు ఇచ్చారు. ఈ బహుమతులు మునుల జీవితంలో ఉన్న ముఖ్యమైన వస్తువులు. ఇది
వారి గొప్పతనాన్ని, నిరాడంబరతను సూచిస్తుంది.
క. ఆయుష్మంతులరై మీ,
రాయధిపుం బోల నెగడుఁ డని వారు శ్రుతి
ప్రాయాశీర్వాదాభి,
ప్రాయము లెఱిఁగించి రించు పలుకుల నొకట౯
తాత్పర్యము:
"మీరు చిరంజీవులవ్వండి, ఆ రాజు
(రాముడి) లాగా కీర్తి పొందండి" అని ఆ మునులు వేదాలలోని ఆశీర్వచనాల లాగా ఒక్కొక్కరిగా
వారికి ఆశీస్సులు ఇచ్చారు.
విశేషములు:
మునులు ఇచ్చిన ఆశీస్సులు వేదాల మాదిరిగా
ఉన్నాయి. ఇది వారి ఆశీస్సుల గొప్పతనాన్ని సూచిస్తుంది. 'ఆయధిపుం బోల నెగడుఁడు' అంటే
ఆ రాజు లాగా ఎదగండి. అంటే రాముడి లాగా అని అర్థం.
సీ. ముని సంప్రకీర్తి తం బనఘమీ యాఖ్యాన,
మఖిల కవిప్రధా నాశ్రయము ప్ర
కాండమియ్యది యథా క్రమము సమారబ్ధ,
మై యట్టు లెసమగ్ర మైతనర్చె
వివిధసంగీతకో విదులరు మీచేత,
సభిగీత విగీత మలరె మఱియుఁ
బురుషార్ధదం బిష్టి పుష్టి సంధాయకం,
బాయుష్యము శ్రుతీరణాంచితమ్ము
ననుచు జనులువొగడ నధిరాజ పథముల,
రథ్యలందుమేలి రాణనెగడు
వారిగాయకులఁ గుమారమణుల భర,
తాగ్రజుండుగాంచి యర్థిమించి
తాత్పర్యము:
మునులచేత పొగడబడినది, పాపరహితమైనది,
కవులందరికీ ఆశ్రయమైనది, గొప్పదైన ఈ కావ్యం, క్రమంగా మొదలై, పూర్తిగా తయారైంది. వివిధ
సంగీతాలు తెలిసిన మీచేత పాడబడింది. ఇది పురుషార్థాలను ఇచ్చేది, ఇష్టాలను నెరవేర్చేది,
ఆయుష్షును పెంచేది, వేదాలలో చెప్పబడింది. అని ప్రజలు పొగడగా, రాజవీధులలో తిరుగుతున్న
ఆ గొప్ప గాయకులైన రాకుమారులను భరతుడి అన్న (రాముడు) చూసి, కోరికతో వారిని పిలిపించాడు.
విశేషములు:
రామాయణం యొక్క గొప్పతనాన్ని, దాని
ఫలాలను ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. రాముడు కుశలవులను చూడటం, వారిని తన సభలోకి పిలవడానికి
ప్రేరణగా ఈ సంఘటన నిలిచింది.
క. తన సభకుం దోడ్తె రం,
బనిచి యపుడెవారిఁ జేర్చి భ్రాతల సమరూ
పనివేశులఁ బూజార్హుల,
జనపతి పూజించె సత్ప్ర సాదము పొసఁగ౯
తాత్పర్యము:
రాముడు వెంటనే వారిని తన సభకు తీసుకురమ్మని
ఆజ్ఞాపించాడు. అప్పుడు వారిని పిలిచి, తన తమ్ముల మాదిరిగానే రూపం, ప్రవర్తన ఉన్న ఆ
పూజనీయులైన కుశలవులను, రాముడు గొప్ప గౌరవంతో పూజించాడు.
విశేషములు:
కుశలవుల రూపం రాముని తమ్ములను పోలి
ఉందని ఇక్కడ చెప్పబడింది. రాముడు వారి గొప్పతనాన్ని గుర్తించి, వారికి తగిన గౌరవం ఇచ్చాడు.
ఉ. రాముడు దుష్టరాక్షసవి రాముఁడు సర్వసుపర్వ
వర్ణితో
ద్దామ సుధాముఁడాశ్రిత వితానమనోరధపూరణామరా
రాముఁడు కాంచనప్రకృత రత్నమయాసనసీమఁ
దమ్ములు౯
శ్రీమహితు ల్ప్ర ధానులునుఁ జేరి భజింపఁగ
నిండు కొల్వున౯.
తాత్పర్యము:
దుష్ట రాక్షసులను నాశనం చేసినవాడు,
దేవతలచేత కీర్తింపబడినవాడు, శరణు వేడినవారి కోరికలను తీర్చేవాడు అయిన శ్రీరాముడు, తన
తమ్ములతో, గొప్ప మంత్రులతో కలిసి నిండు సభలో బంగారు, రత్నాల సింహాసనంపై కూర్చున్నాడు.
విశేషములు:
రామాయణ గానం జరుగుతున్నప్పటి రాముని
సభను ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. రాముని గొప్ప గుణాలను ఇక్కడ పొగిడారు.
క. తనరాజిలు వైభవమునఁ,
దనరారుచుఁ గుశలవులనుఁ దద్దయుఁ బేర్మిం
గనుఁగొని తమ్మలతో ని,
ట్లనెఁ తద్రూపాంచితత్వ మరుసముఁ బెనుప౯
తాత్పర్యము:
తన రాజసం ఉన్న సభలో, గొప్ప వైభవంతో
ఉన్న రాముడు, కుశలవులను చూసి, వారి రూపం, గుణాల పట్ల ప్రేమ పెరిగేలా తన తమ్ములతో ఇలా
అన్నాడు.
విశేషములు:
రాముడు కుశలవుల పట్ల ప్రేమతో మాట్లాడాడు.
వారిలోని గొప్పతనాన్ని రాముడు గుర్తించాడు.
ఉ. వింటిరె ! వీరిగాన మతి విశ్రుత
సర్వగుణాఢ్య మెందునుం
గంటిరె ! యిట్టి గాయకులఁ గావ్యరస ప్రతిభాసమానుల౯
జుంటివి గాని తేనియలు చొక్కఁపు రూపులు
నిక్కఁపున్నుడుల్
పంటవలంతి భాగ్యమనఁ, బాల్పడె నింతయు
వింత యోజన౯
తాత్పర్యము:
"మీరు వీరి గానం విన్నారా? ఇది
అన్ని గుణాలతో గొప్పగా ఉంది. ఇంత గొప్ప గాయకులను, కావ్య రసంలో నిపుణులను ఎక్కడైనా చూశారా?
ఇది తేనె లాంటి గానం, స్వచ్ఛమైన రూపాలు, సత్యమైన మాటలు. ఇది మన దేశం యొక్క అదృష్టం.
ఇది ఒక గొప్ప ఆశ్చర్యం."
విశేషములు:
రాముడు కుశలవులను పొగిడిన పద్యం ఇది.
'జుంటివి గాని తేనియలు' అంటే తేనె పుట్టల నుండి తీసిన తేనె అని అర్థం. వారి గానం ఎంత
మధురంగా ఉందో పోల్చాడు.
తే. అనుచు నవ్వారిఁగనుచు హర్షాంచితాత్ముఁ,
డగుచు సద్దేవుఁడిటులనె నన్నలార
యతి విచిత్రపదార్థమి య్యది రసోర్ము,
లడరు గీతాబ్ధి నెఱయింపుఁ డనువుపడఁగ
తాత్పర్యము:
"అన్నా! ఇది చాలా విచిత్రమైన,
లోతైన అర్థం కలది. రసం అనే సముద్రం పొంగేలా, ఈ పాటను సరిగా పాడండి" అని రాముడు
సంతోషంతో వారిని చూస్తూ అన్నాడు.
విశేషములు:
రాముడు కుశలవులను కావ్యం పాడమని ప్రోత్సహించాడు.
రామాయణం ఒక సాధారణ కావ్యం కాదని, అది రసాలతో నిండిన సముద్రం అని ఇక్కడ పోల్చబడింది.
క. అని బుజ్జగించి ప్రేరే,
ప నవనవోల్లాసకలనఁ బ్రబలిరివారొ
య్యన నాలాపింపం దొర,
కొనిరి సుతంత్రికల వల్ల కుల రసమొలుక౯
తాత్పర్యము:
అని బుజ్జగించి ప్రోత్సహించగా, కుశలవులు
కొత్త ఉత్సాహంతో, వీణలతో రాగాన్ని పలికించడానికి మొదలుపెట్టారు.
విశేషములు:
కుశలవులు రాముడి ప్రోత్సాహంతో మరింత
ఉత్సాహంగా, కొత్త రసాలతో గానం మొదలుపెట్టారు.
తే. అతిమధురమయ్యె సంరక్త మనఁగనయ్య
స్వంచితాయతనిస్వనం బించునిదియె విశ్రుతార్థంబునానయ్యె
సుశ్రుతిలయ,
గీతికా కలనలవారు గీలుకొలుప
తాత్పర్యము:
వారి గానం చాలా మధురంగా, రసవంతంగా
ఉంది. వారి శబ్దాలు, స్వరం గొప్పగా, లోతైన అర్థంతో, వినడానికి ఆహ్లాదకరంగా ఉన్నాయి.
లయతో కూడిన వారి పాటలను వారు అద్భుతంగా పాడారు.
విశేషములు:
వారి గానంలోని గొప్పతనాన్ని, మాధుర్యాన్ని,
దాని అర్థాన్ని ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
క. ప్రంబె సకలాంగముల హృద,
యంబుల నెమ్మనములం బ్రయత్నంబున శ్రో
త్రంబుల గానరసపుఁ బోఁ,
తంబొంగి పొరలు సుఖంబు తాత్త్వికగరిమ౯
తాత్పర్యము:
ఆ గాన రసం అన్ని శరీర భాగాలలో, హృదయాలలో,
మనస్సులలో నిండిపోయింది. ఆనందం ఉప్పొంగి తాత్త్వికమైన గొప్పతనంతో పలికింది.
విశేషములు:
రామాయణ గానం యొక్క ప్రభావం ఎంత గొప్పగా
ఉందో ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. శ్రోతలందరూ ఆ గానంలో మునిగిపోయారు.
క. ఆజనసభలో మేలి స,
భాజనములు దనర గీతి పద్ధతి తగెఁద
ద్యోజనకై వలగొని యా,
ద్యోజనమటు చదల నిలిచి యుద్యుక్తముగాక్.
తాత్పర్యము:
ఆ సభలో ఉన్న మంచివారు (సభికులు) మెచ్చుకోగా,
గానం ఇంకా గొప్పగా ఉంది. దేవతలు కూడా ఆ ఆనందాన్ని పొందడానికి ఆకాశంలో నిలబడి ఆసక్తితో
విన్నారు.
విశేషములు:
రామాయణ గానం ఎంత గొప్పదంటే, మానవులే
కాకుండా దేవతలు కూడా ఆనందించారు. ఇది కావ్యం యొక్క దైవీకత్వాన్ని సూచిస్తుంది.
ఉ. ఈశ్వరలక్షణాన్వితుల నీశ్వరులట్లు
దనర్చువారు మౌ
నీశ్వరపుత్రులెట్టిదియ నీ దృశమైనది
సత్తపస్యయు౯
శాశ్వతి నాఁపొసంగెడుఁ బ్రశస్యము సాధ్విచరిత్రమిందు
స
ప్తాశ్వకులీన భూతికర మై విలసిల్లెడు
జాడఁ గంటి రే
తాత్పర్యము:
"ఈశ్వరుని లక్షణాలున్న ఈ ముని
పుత్రులు ఎంత గొప్పవారు! వారి తపస్సు ఎంత గొప్పది! ఇందులో శాశ్వతమైనది, పొగడదగినది
అయిన సాధ్వి సీత చరిత్ర, సూర్యవంశాన్ని వృద్ధి చేసేదిగా ఎలా ఉందో చూసారా?" అని
రాముడు అన్నాడు.
విశేషములు:
రాముడు కుశలవుల గొప్పతనాన్ని, వారి
గానంలో సీత చరిత్ర యొక్క గొప్పతనాన్ని గుర్తించాడు. 'సప్తాశ్వకులీన' అంటే సూర్యవంశం
అని అర్థం.
క. అని పొగడు రామునుడుల,
న్మన ముప్పొంగంగ గాంగ మహితతరంగో
త్థనవీనార్భటి తనరం,
బొనరారిరి వారు తద్బు భూషయుఁ బొసఁగ౯
తాత్పర్యము:
అని పొగడుతున్న రాముడి మాటలకు కుశలవుల
మనసు ఆనందంతో పొంగిపోయింది. గంగలోని గొప్ప అలల మాదిరిగా వారు తమ జ్ఞానాన్ని పంచుకోవడానికి
సిద్ధమయ్యారు.
విశేషములు:
రాముడి మాటలు కుశలవులకు మరింత ఉత్సాహాన్ని
ఇచ్చాయి. వారి గానం గంగ ప్రవాహం లాగా నిరంతరంగా కొనసాగిందని ఇక్కడ పోల్చబడింది.
తే. చెఱకు గొననుండి మొదలంటఁ జేర్చి
సమలఁ
దీపొదవు ననుటయు విప్ర తీపమయ్యె
రాము చారిత్ర మా గుణో ద్దాములు మొద
లిడి కొనకుఁ పాఱఁ గీర్తింప నించుకలిమి
తాత్పర్యము:
"చెరకు గడ మొదలు నుండి చివరి
వరకు తియ్యగానే ఉంటుంది" అని చెప్పినట్లుగా, గొప్ప గుణాలున్న కుశలవులు రాముడి
చరిత్రను మొదటి నుండి చివరి వరకు పాడటంతో, అది అంతకంతకు తియ్యగా మారింది.
విశేషములు:
రామాయణ గానం ఎంత మధురంగా ఉందో ఈ పద్యం
పోల్చింది. చెరకు గడ మాదిరిగా రామకథ మొదలు నుండి చివరి వరకు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
క. మునిశిష్యులు వారలు రా,
ముని చరితము మునికధితము మొనయించుటయా
మనితంబయ్యెను హిమగిరి,
తనయేశ్వర వాదకలనఁ దద్దయు హితమై
తాత్పర్యము:
ఆ ముని శిష్యులు, ముని చెప్పిన రాముని
చరిత్రను, పార్వతీ పరమేశ్వరుల సంభాషణ మాదిరిగా ఆ కథను ఆసక్తిగా వినిపించారు.
విశేషములు:
రామాయణ గానం పార్వతీ పరమేశ్వరుల సంభాషణతో
పోల్చబడింది. ఇది కథ యొక్క గొప్పతనాన్ని, పవిత్రతను సూచిస్తుంది.
క. తపమును స్వాధ్యాయంబును,
బ్రపత్తితోఁగూర్చి లక్ష్య పరులై మను
న
త్తపసులకు గమ్యమై తగు,
సుపథము కైలాసనామ శుభపదమేపుడు౯
తాత్పర్యము:
తపస్సు, వేద పారాయణం, భక్తితో లక్ష్యం
వైపు ప్రయాణించే తపస్వులకు, కైలాసం అనే శుభప్రదమైన మార్గం ఎల్లప్పుడూ లభిస్తుంది.
విశేషములు:
కైలాసం గొప్పతనం, దానిని చేరుకోవడానికి
మార్గాన్ని ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. ఇది పార్వతీ పరమేశ్వరుల సంవాదానికి ముందు భూమిక.
చ. మునుకొని గౌరిఁగూర్చి తపముం బొలివోక
పొనర్చి తత్కృపం
దనరెఁ దదీయరూప భృతి దైవత శైలమటంచు
శంకరు ౯
ఘనజపయుక్తి వేడి కుతు కంబునఁ గాంచెనొ
తత్స్వరూపమం
చననగు వెండికొండపయి నచ్చ(పుఁగొల్వున
శంభుఁడుండఁగా ౯
తాత్పర్యము:
గౌరీదేవి (పార్వతి) శివుడిని తన భర్తగా
పొందడానికి గొప్ప తపస్సు చేసింది. ఆ తపస్సు ఫలితంగానే ఆమె శివుని రూపంలో కలిసిపోయింది.
ఇప్పుడు ఆమె అదే కోరికతో, గొప్ప జపంతో వెండికొండ అయిన కైలాసంలో గొప్ప సభలో ఉన్న శివుడిని
చూసింది.
విశేషములు:
పార్వతీదేవి గొప్ప తపస్సు గురించి,
శివుడిని భర్తగా పొందేందుకు ఆమె చేసిన ప్రయత్నాలను ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.
సీ. ఏ దేవి జగదుద యాది వృత్తులకు ని,
దానమై యెక్కటి దా వెలుంగు
నేలోకజనయిత్రి ప్రాలేయగిరికన్య,
యై మాననీయాత్ము నతనిఁ జేసె
నేమంగళాంగి తపోమూర్తియై సామి,
సామేన నిలిచె నిర్జరులుపొగడ
నేపరాత్మిక విరిం చీంద్రాది దేవతా,
పూజ్యమానాంఘ్రీయై పొనరుచుండు
నట్టి యువతిమతల్లి ని జాశ్రితార్య
కల్పవల్లి వినాయకుఁ గన్నతల్లి
మగని యడుగుల పేరితా మరలవీక్ష
ణాళు లమరంగ మ్రొక్కి యిట్లనియెఁ ప్రీతి
తాత్పర్యము:
ఏ దేవి లోకాల పుట్టుకకు, కార్యాలకు
కారణమో, ఏ లోకమాత హిమవంతుని కూతురుగా పుట్టి గొప్పవాడైన శివుడిని తనవాడిగా చేసుకుందో,
ఏ మంగళకరమైన శరీరం కలది తపస్సు రూపంలో సగం శరీరంలో నిలిచిందో, ఏ పరమాత్మ బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు
వంటి దేవతలచే పూజింపబడుతుందో, అటువంటి దేవతల తల్లి, ఆశ్రయించుకున్న వారికి కల్పవృక్షం
వంటిది, వినాయకుడిని కన్న తల్లి, తన భర్త పాదాలను పద్మాల లాగా చూస్తూ నమస్కరించి ప్రేమతో
ఇలా అంది.
విశేషములు:
పార్వతీదేవి గొప్పతనాన్ని, ఆమె శక్తిని,
ఆమె రూపాలను ఈ పద్యం వివరిస్తుంది. ఆమె శివుడిని ఎంతగా గౌరవిస్తుందో తెలియజేస్తుంది.
No comments:
Post a Comment